BENGA PEE 



FROM THE LIBRARY OF 
REV. LOUIS FITZGERALD BENSON, D. D 

BEQUEATHED BY HIM TO 
THE LIBRARY OF 
PRINCETON THEOLOGICAL SEMINARY 
\ 

801 3-1 1 h 



THE 







19 1937 



BENGA PRIMER AXD HYMNS. 

BY THE CORISCO MISSION, 

WEST COAST OF AFRICA. 



■\ 







PUBLISHED BY THE 
AMERICAN TRACT SOCIETY, 

150 NASSAU-STREET, NEW YORK. 



THE 



BENGA PRIMER 



ALPHABET. 



aabdeefghij 
k 1 m n o p : s t 

u v w y 

DIPHTHONGS. 

ai ou iu 

CAPITALS. 

AABDEEFGH 
IJKLMNOP 

S T U V W Y 



4 THE BENGA PRIMER. 

ITALICS. 

aabdeefgh i j 
k I m n o p s t 

u v id y 



b d 1 
k h t 

f y j 



a a e 
e o i 
u v w 



p g y 

s n m 
f k (1 



NUMERALS. , 

1234 56 7 8 9 10 

11 12 13 14 15 16 

17 18 19 20 21 30 

40 50 60 70 80 

90 100 



THE BENGA PRIMER. 







LESENI 1. 






ba 


da 


fa 


ga 


lia 


ba 


da 


fa 


ge 


ha 


be 


cle 


fe 


ge 


he 


be 


de 


fi 


gi 


he 


bo 


di 


fo 


go 


hi 


bu 


du 


fa 

LESENI 2. 


gu 


ho 


j a 


ka 


la 


me 


no 


ja 


ka 


le 


mo 


ne 


je 


ke 


la 


ma 


nu 


je 


Sri 


lo 


mu 


na 


J* 1 


ko 


16 


mi 


ni 


3° 


ku 


li 

LESENI 3. 


me 


na 


po 


sa 


tu 


vi 


ya 


pu 


se 


te 


vu 


ya 


Pi 


se 


te 


we 


jv 


pa 


so 


ta 


wa 


y« 


pe 


su 


va 


we 


yi 


pa 


si 


vo 


wu 


yo 



THE BENGA PRIMER. 





l£seni 


4. 




mba 


nda 


nja 


nga 


mba 


nde 


nji 


Ege 


mbe 


nde 


DJO 


ngu 


mbi 


ndi 


nju 


nge 


inbo 


ndo 


nje 


nga 


mbu 


ndu 


nje* 


ngo 




LESENI 


5. 




kwa 


gwi 


liwa 


dwe 


kwe 


gwe . 


liw6 


dwa 


kw6 


gwo 


hwi 


dwe 


bwa 


raw a 


pwa 


twa 


bwi 


mwa 


pw8 


tw6 


bwe 


mwe 


pwa 


twe 




LESENI 


6. 




nyo 


vyo 


nwa 


bai 


nya 


vya 


nwe 


hai 


nyS 


vya 


vwi 


mai 


nya 


kya 


vwe 


kai 


bya 


mya 


lwa 


jai 


bya 


mya 


vwa 


pai 



THE BENGA PRIMER. 





LESENI 


7. 




baka 


baka 


moto 


ena 


haka 


liaka 


momo 


eko 


jaka 


kaka 


toko 


ele 


kaka 


maka 


kolo 


oba 


yaka 


yaka 


koho 


ave 


waka 


sana 


boho 


emi 




LESENI 


8. 




beko 


bulu 


keke 


ove 


hako 


kudu 


v6k6 


ome 


payo 


kuda 


m6t6 


em6 


kabo 


kuba 


pels 


eka 


clita 


jeku 


tepg 


. ite 


dill a 


kamu 


vakS 


ete 




LESENI 


9. 




niiba 


vuta 


sala 


vea 


mibg 


bina 


pahS 


lea 


dina 


liila 


bato 


via 


tina 


yama 


kata 


via 


dike 


meme' 


sata 


dia 


make 


tuma 


holi 


lua 


roina 


saka 


maku 


dua 



THE BENGA PRIMER. 

LESENI 10. 

kalaka bomaka 

balaka lomaka 

salaka horaaka 

vanaka komaka 

lianaka purnaka 

banaka tuniaka 

l£seni 11. 
binaka bakaka 

kilaka takaka 

clikaka bataka 

tikaka roataka 

betaka talaka 

velaka yabaka 

LESENI 12. 
leneke pelaka 

yenekg jokaka 

pepeke jopaka 

pehekS tubaka 

temeke ySJ&ke 

memekc veveke 



THE 


BENGA 


r RIMER. 




LESENI 


13. 


yanaka 




yajaka 


raaraaka 


paliaka 


tukaka 




bapake 


tolaka 




yalake 


levaka 




hilake 


kutaka 




temete 




LESENI 


14. 


botano 




boveke 


botenm 




bokoka 


bovolu 




boloba 


bokolo 




bojija 


bobabu 




bohacli 


boclilo 




bokeke 




LESENI 


15. 


maguga 




ulema 


japapi 




eboki 


bejaka 




itutu 


kakabi 




Uiuhu 


belolo 




upupe 


betoli 




ukeke 



10 


THE BENGA PRIMER. 







LESENI 16. 




mboka 


ndabo 


manga 


mboma 


ndoba 


lianga 


mbodi 


ndiba 


lianga 


mbolo 


tonda 


mango 


mbute 


bamba 


senge 


toinbo 


jumbu 

LESENI 17. 


nenge 


londa 


ngite 


yanga 


panda 


nibaga 


kanji 


lend6 


ngama 


nguba 


bemba 


janga 


mbiki 


tinga 


ndaka 


mwebe 


nanga 


tanga 

LESENI 18. 


ngawe 


maja 


kenia 


ndata 


sel6 


nyati 


ndaga 


kolio 


njaku 


ngudi 


yungu 


kemba 


ngebe 


mbele 


henga 


pSmba 


mbenga 


mombo 


njali 


kendo 


banga 


njedu 



THE BEXGA PRIMER. 



11 







LESENI 19. 




njuke 




mwehe 


mbamba 


kwedi 




mwajo 


mbanja 


ndomi 




mwacli 


ngambi 


nduma 




mwana 


ndnmba 


n^ji 




mbuja 


nxwengi 


nyevi 




ubwa 


nyancla 


nyawe 




nyuwe 


nyembi 


nyenge 




njarnba 

LESEXI 20. 


nyiraba 


wawa 


hia 


njea 


ngwea 


pani 


lia 


mbea 


mbwei 


pakwe" 


wea 


mbna 


mbwia 


twe.twg 


pea 


ngai 


kwia 


pwapwa 


mia 


nyoi 


ndindu 


pwisi 


ua 


mboi 

LESENI 21. 


nganga 


diaka 




duaka 


weaka 


hiaka 




luaka 


bweaka 


kiaka 




liaka 


kweaka 


tuaka 




viaka 


tayia 



12 



THE BENGA PRIMER. 



LESENI 


22. 


elinga 


belinga 


elonibo 


belombo 


ebonga 


bebonga 


yapa 


biapa 


yaka 


biaka 


yalo 


bialo 


LESENI 


23. 


ikadu 


niakachi 


ijage 


majage 


ikenga 


rnakenga 


joba 


moba 


janga 


manga 


jambe - 


mambS 


LESENI 


24. 


tmarnba 


menamba 


ukwala 


mekwala 


ungoko 


mengoko 


mwanga 


mianga 


niwehe 


miehi 


mwemba 


miemba 


molo 


miolo 



THE BENGA 


PRIMER. 


LESENI 


25. 


boho 


miolio 


boka 


mioka 


bwalo 


mialo 


bwanga 


mianga 


bolohi 


rnelohi 


buwha 


wlii 


LESENI 


26. 


nionio 


banio 


niwajo 


bajo 


LESENI 


27. 


vijo 


lijo 


viaha 


lalia 


vianga 


langa 


vierabo 


lembo 


inani 


lonani 


iboko 


loboko 



13 



LESENI 28. 

ngandS ndombo 

ngambi nclombe 

ngonja nclende 

3 4 5 6 7 8 9 



H 



THE BENGA PRIMER. 





LESENI 29. 




idolo 


evelii 


dubua 


iloki 


egala 


titua 


ilika 


eliuku 


pudua 


ulega 


ubaki 


tubia 


ebadu 


ibata 


kalia 


ubana 


ipaki 

LESENI 30. 


pivia 


okay a 


kokicle 


bojoa 


ovong 


bakide' 


makia 


ajadi 


nekide" 


mebio 


sabali 


levide 


majili 


bamani 


kamidg 


mavulg 


oninge' 


yokude' 

LESENI 31. 


mabarna 


ikala 


ukali 


ikalide" 


ilonga 


ulongi 


ilongidg 


iyonga 


uyongi 


iyongide 


ituma 


utumi 


ituinide' 


ikila 


ukili 


ikalide 


ilanga 


ulangi 


ilangidg 



THE BEXGA PRIMER. 



15 





lese:;i 32. 




eliale 


eamu 


paka 


m ah ale 


beauiu 


ibale 


boli ale 


ianiu 


ilalo 


mieiie 


ueanm 


inai 


vinene 


boeaniu 


it ano 


biaka 


meamtL 


utoba 


miaka 


baiamu 


keinbwedi 


yeliepi 


viamu 


loanibi 


jeliepi 


loeaniii 


ibua 


leliepi 


mabe 


jom 


tekabe 


tekai 

LESENI 3 3. 


kama 


ekei 


ealiu 


pindua 


ekai 


eaju 


langua 


ekai 


eabu 


tombua 


itai 


eanyu 


bongua 


eaba 


eave 


dinibia 


eclia 


uamS 


liombua 


iwea 


ijartie 


pumbua 


uwei 


bait8 


Tombua 



16 



THE 


BENGA 


PRIMER. 




LESENI 


34. 


uhekg 




upenjo 


ubamba 




itambi 


elieke 




ilango 


evava 




makanda 


ekulu 




nyelele 


umbunda 




ulongo 




LESENI 


35. 


kakandi 




tongaka 


yakancli 




pendaka 


kekendi 




titwaka 


kalincli 




langaka 


bekendi 




kweleke 


timbindi 


• 


pnpwaka 




LESENI 36. 


valana 




lenakwe 


kakala 




balakwe" 


ningana 




tukakwe 


pangide 




pitakwe 


timbana 




pendakwe 


vengide 




tongakwe 



THE BENGA PRIMER 



17 



LESENI 


37. 


inbalanga 


ivembwg 


manyanga 


malingua 


eyomi 


lomweme 


emengwe ■ ^ 


unyongo 


ekwekwe 


mbelenge 


nyengele 


onibuwha 


LESENl 


38. 


pumbwaka 


pitwengo 


tombwaka 


yowengo 


pindwaka 


jawengo 


lionibwaka 


bokweiigo 


tongwaka 


weango 


lingwaka 


lidiango 


LESENI 


39. 


nyapala 


kinakwe 


in w abide 


bapakwe 


langwaka 


kengekwe 


bongwaka 


lenwengo 


vombwaka 


lendwengo 


kilakwe 


vomwengo 


Dr. Prim. i 





18 



THE BENGA PRIMER. 



LESENI 


40. 


kalanaka 


lojopaka 


dikanaka 


boyeneke 


kamakide 


bokalaka 


vuvakide 


makutandi 


pepekide 


mapanandi 


kapakide 


majakidi 


LESENI 


41. 


kalakia 


kutaniaiigo 


boniakia 


vihamango 


dimbakia 


yeviyengo 


tubakia 


lmkidengo 


kiakia 


jokakandi 


liambakia 


bakakandi 


LESENI 


42. 


vengakide 


jangmaka 


kobwakide 


hingilaka 


nyevekide 


timbinaka 


yokwakidg 


ningaiiaka 


mwahakide 


vegumaka 


kandakidg 


nyakumaka 


yongakide 


nyapalaka 



THE BENGA PRIMER. 



10 



LESENI 


43. 


bakakide 


liilakwendi 


yavwanaka 


dulakwendi 


levakide 


tumakweiidi 


kakalaka 


yodakwendi 


batamaka 


balakwendi 


yornanaka 


londakwendi 


yenekicle 


homakwendi 


LESENI 


44. 


dilakandi 


kalakate 


nangakandi 


yokakate 


bweakandi 


kamidete 


kweakandi 


tandakate 


vevekendi 


diakite 


viakandi 


yowudete 


LESENI 


,45. 


betudwengo 


madiate 


viawengo 


ndakudwendi 


pannengo 


univwakia 


paliiango 


pumbwakendi 


liundwengo 


mamwetendi 


nyingiango 


tamwakia 



20 



THE BENGA PRIMER. 



LESENI 46. 

itumbude' iveguma 

ebokwedi ibelegi 

ikadacla ikel£nge 

ibobele elielele 

iyohana iyavwana 

ivonmde itudndu 



LESENI 


47. 


yavidengo 


ebobolo 


ekikindi 


isalia 


iyititi 


kabojana 


yaheyahe 


bekobango 


ikalia 


ejalina 


itingidi 


ebidna 


idikidi 


eli alia 


ilengerng 


ukekenga 


iliingua 


ikenjenje 


ikorobina 


edingilia 


idimbia 


ubenguna 


idikana 


ukangala 


ilielindi 


utamwidi 



THE BENGA PRIMER. 



•21 



LESEXI 


48. 


epokolo 


ikalia 


eyokwedi 


ipivia 


maliornano 


ikamanda 


upnlungu 


itandidi 


eliondywedi 


ujombani 


enunguna 


ikaliia 


LESENI 


49. 


ipandane 


ebabadi 


ikandaka 


potapota 


ekokobo 


ekwaptitu 


utumbwani 


ikalando 


evelehi 


savulaka 


ukekenge 


mbwitirabwiti 


LESENI 


50. 


bandaniakide 


mamanakandi 


belialakide 


liomanakandi 


jongolakide 


tukanakandi 


lianjabakide 


bapanakindi 


lifdayakide 


jorubanakindi 


lialialakidg 


belialidendi 


vevelekide 


pimiakidendi 



22 THE BENGA PRIMER 

LESENI 



kapalanaka 
pepeuganaka 
tembeleneke 
vanjanganaka 

yokolakide 

paluakide 

nluakicle 



51. 
pikilakia 

kakamakia 

liolionganaka 

pajanganaka 

Yungalakide 

babalakidg 

dangamakide 



madikanido 

elengialia 
ikutakuta 
etiketike 
ebaliebalie 

yakamakia 

bumamakia 

dokanakani 

pandanakeni 

batanakindi 

navakidendi 

alwakideni 



LESENI 52. 

hohonganengo 

lianjabiengo 

kalamiango 

elengamengo 

ulwanidengo 

LESENI 53. 

elekanako 

ekudikudi 

igombegombe 

ikulukripe 

utongoloba 



iliokalioka 
ipepengane 



THE BENGA PRIMER. 



23 





LESENI 1 


54. 


ukanakadi 




ilialialide 


etanratamu 




ibandamide 


ipikilia 




uliengelele 


melombiani 




iliilingana 


ubulubulu 




ebumulema 


ekosakosa 




indendandenda 




LESENI J 


55. 


ejanga&angobo 


kalanakideni 


utimbanambuwlia 


bapanakideni 


buluanakide 




katanakideni 


bandaniakideni 


vivilaniango 


kalanakiani 




kadikakideni 


liolionganak; 


ani 


enjiminjolo 


eyindemaboki 


bandamakide 




LESENI i 


56. 


MINA MA BATO. 


Saje 


Yeye 


Eteka 


Jeba, 


Ngume 


Uduma 


Kove 


Bweti 


Evuva 


Ngalo 


Mombt 


1 Usongo 


Handi 


Yane 


Ukanga 


Kake 


Pepo 


Usaka 


Kota 


Tonda 


Ulimbo 


Njamba 


Yule 


Ilanda 


Mbata 


Ben go 


Ikaka 



24 



THE BEXGA PRIMER. 



Utenai 

Matuku 

Uwela 

Beliali 

Ngapimba 

Bey an a 

Ejambi 

Ijule 

Mehingi 



Mabenga 

Masanga 

Isamba 

Evosa 

Ekomba 

Mamiinba 

Agagwe 



LESENI 57. 
Ulenda 
Inmnga 
Ibape 
Ebahi 
Injenji 
Sukanjo 
Mendeke 
Imama 
Bendeni 

LESENI 58. 
MINA MA BATO. 



Ibia 

AndekS 

Epita 

Balevi 

Eavo 

Ivalia 

Ibolo 

Ubengi 

Ikenge 



Upinyalo 

Jenjavolo 

Balevakwe 

Bapataka 

Mwanjimboi 

Baloniakwe' 

Ikakakwie 



LESENI 59. 

Edikametambo Kombenjamango 

Maiamonaboho 
Ulemakumwame 
Nj ahaygnekidi Esugey e ye 

Elongenamoto Ebweebwee 



Balonganakwr 
Elombwangaui 



THE BENGA PRIMER, 



25 





LESENI 


60. 


: 


MINA MA MBOKA. 


Esowe 




Gobe 


Upe 




Elua 


Kamba 




Nguma 


Magane 




Ngelapindi 


Ibenga 




Amenje 


Mekimba 


Evenclo 


Elongo 




Igama 


Kata 




Eguba 


Lenibwe 




Ngumbe 


/ 


LESENI 


61. 


MINA MA LOBOKO. 


Manje 


Kolio 


Uganwe 


Elobi 


Mbin 


Meliengelele 


Mb any 6 


Ejakila 


Ngwejango 


Leva 


Ugoni 


Emandu 


Kaga 


Unyange 


Ebola 


Ibunja 


Geliva 


Bololwe 


Gand6 


Italo 


Mavxuigu 


Ivelo 


Haka 


Longelonge. 



26 THE BEXGA PRIMER. 

LEMBO LA IVENDA. 
L. M. He na oba bendakeni 

Hangwe na mwana Jisus Kraist, 
Na Ilina lam mete ; 
Bendakeni ba behepi. 



L. M. Bendake Anyambe o he 
O bwamu bwaju bwehepi, 
Bendakete mani oba, 
Hangwe, Mwana, n' Ilina lam. 



C. M. Hangwe ndi Uveli mwahu, 
Mwana ndi Uyongi 
Unyevidi ndi Ilina, 
Bendake ti bani. 



C. M. Bendake Hangwe Uveli 
Na mwana Uyongi, 
N' Ilina lam Unyevidi, 
Bendaki behepi. 



S. M. O Hangwe Ibende, 

O Mwana I venda. 
Bendaki tepe Ilina 
la 'hekw' aju mete. 



THE BENGA PRIMER. 



LESENI JA BOLANGAKA. 

LESENI 1. 

O te bwanra ? E, mbi te Wanm m6t& 
Ka mwa va na ju na, a ncli moto ueamu. 
A vaki na, rnbi lia yene nia. 




Nyati e ndi tito enen8, e te na maboniba. 
Nja e ndi tito tepe, e kwanaki pwisi, ndi pwis 
boliale. 

LESENI 2. 

Kema i ndi o ehiki enene. 
Yungu i ndi inani inene, i weaka bejaka o 
manga. 



28 



THE BENGA PRIMER. 



Yanga e ndi ejaka eamu, e diake o manga. 

Bato ba weaki bianga na jaba. 

Ba keki na belendi ka wea bia o ulanga. 



LESENI 3 



E be bwain na bato o vala o jaba na sana, 
Sana e ndi buliwa bwa Anyambe\ 




Anyambg a vfiki sana, e ndi buhwa bwa 
iyaja. 

Anyambe ndi a velaki lie na hwi utoba. 
Ka mwa yaja o buliwa bwa hembwe'di. 



THE BEXGA FBIMEB, 29 
LESEXL 4. 

E ncli elonibo eamu na o yowe ilanga. 
Oninge hwa yowe ilanga, vakana ho ka yowi 

beloinbo bete. 
Bato ba iyowe ba lendengo belouibo beite. 
Oniuge wa langa o te o yowake bia biekepi. 
E tejDe bwam na oninge liwa yowe ilencle. 

LESENI 5. 

Anyambe ndi a velaki liwe na ko bendake 

ma. 
Xdi ko kaki bobe o pele aju. 
Ho nyangango opela bobe bwahn. 
Mwana Anyambe a yakindi o he ka yonge 

hwe. 
Dina jaju ndi Jisus Kraist. 

LESENI 6. 

Bato babe ndi ba weaki ma o kias. 
A diakindi hwi ilalo o malonga. 
Ka ma a pumbua nubwa mwa hwi ilalo. 
Bato baite ba yenekii ma. 
A timbindi o Hangwe a jacli o heven. 
A ka timbandi o he ka yekide bato. 
Hwe behepi ho ka yenete ma o egombe aju 
e ka pae. 



30 THE BENGA PRIMER. 

LESENI 7. 

Bana ba tandaki niajoka. 

Bejaka be tandaki manga. 

Bana ba tandakandi o wea bejaka 

Anyambe a tandaki bana baiam. 

Bana baiam ba tandakandi Anyambe. 

Kolio e yejekendi o kala ndaga. 

LESENI 8. 

Yokakia hangwe na nyangwe. 

Anyambe a vaki na nave na liaka kakana. 

Yokakia ba yokwakide ave. 

Yejeke o yokua leseni ave bwam. 

Ho ka yokui belombo bete na bejangana- 

ngobo. 
Tito bai be na ejanganangobo, kabo bato. 

LESENI 9. 

Manji a ndi nenge earn. 

E ndi mabo ma mamboka malalo na ma- 

mboka hembwecli. 
Mboka jeliepi i ndi piele na manga. 
Ndabo i longakwi na mbanja. 
I yokakndwendi na ngonja. 
Jaka javio jaka jakia. 



THE BENGA PRIMER. 31 

LESENI 10. 

Ulieke u ncli inane ma manga. 

Egoinbe yaka kune i ktimbakiandi ulieke ite. 

Mekeba ncli me kmnbakide kengele uheke. 

Egombe yaka manga ma bumbakandi. 

Na ma ma ka liaka etaki enene. 

Nandi bwani na yene oninge moto o lie. 

Ndi hanga moto ovone o na mahihi. 

LESENI 11. 

Manga ma na bejaka betg. 

Bato ba weaki bia na mbnja na maba. 

Bajo ba kekendi na mialo ka talaka konongo. 

Ba tibakiandi metibe ka talaka ja. 

Egombe yaka i jadi ite, yaka i diepe ite. 

Kudu i weakwendi na belaba na pogo. 

LESENI 12. 

Leva a ndi nenge ehale piele na Manji. 

Bato ba diaka ome, kabo lonani. 

Na vionda ya diaka na miba. 

Lonani loite lo kekendi ovone ka wea bejaka. 

Lo ndi biungu na megega na kulumba. 

Anyambe ndi a velaki belombo tekabe, nenge, 

na bejaka, no lonani, na belombo bepakwe 

biehepi. 



32 THE BEXGA PRIMER. 

LESENI 13. 

Bnhwa ka buhwa lio jakudwi na Anyambe. 
Mbi be na ngiicli o yene Anyanibe. 
Anyanibe a yenekete niba egonibe yehepi. 
Oninge niba kutaina Anyanibe a ka yem'te 

mba. 
Anyambe a be yaviclengo. 
E ndi bobe na o kalaka bojoa. 
Oninge' mba kala bojoa vakana mbi bobe. 

LESEXI 14. 

Bato beliepi ba liaki bobe. 

be na umbaka a ka yaye na a b6 hango 

bobe. 
Ba hake bobe beliepi ba kekendi o njea ebe. 
Oninge mba ha bobe ipe mbi ka waned na 

bobe bwame. 
Mbi valake o njea ya Anyambe. 
Mbi' hake bobe na ibianie bevake na behake 

bihepi. 
Mbi' keke o njea ya bobe. 

LESENI 15. 

O valake o njea ya mwana ube. 

Njea ebe e na iliuku ibe. 

O be na moto a ka hae, ka Anyambe a ka 

hae. 



THE BEXGA PRIMER. 83 

Pele eahu mete e pele ya bobe. 

Bobe e be pele ya Anyambe. 

Ho bake upango mwa Anyambe ahu. 

LESENI 16. 

Mba yowe buliwa bwame bo ka we. 

O ka wandi, ya nyangate te ya bato behepi. 

Oninge mba wa na bobe, mba vale o Anya- 
mbe ajadi. 

Mbi bake naumba mbi ka vaka belombo 
beam. 

Haka ka ave o malangudwe, ndi o hake bobe. 

Oninge mba langndwe na mbi' hake bobe, 
mbi' hake. 

L^SENI 17. 

E be bwam na mbi yejeke o ha bobe na vilo- 

lombo. 
Oninge mba langudwe na mbi' joake, mbi' 

joake. 
Anyambe ndavelaki- hwe, na ibiahu be yeneke 

biehepi. 
Ka hwe ho jadi ndi kabojana Anyambe. 
Ma ndavelaki joba na ngande. 
Manga ma ndi maju, kabojana ma ndavelaki 

ma. 
Ehiki e ndi ehavo aju tepg. 

Benga Tr. Prim. O 



34 THE BENGA PKIMER. 

LESENI 18. 

A velaki mba na nibi tandake ma, na umba 

mbi ka bangaka tepg ma. 
Anyarnbe a bwam na bato behepi. 
A ka tati hw8 ovia ikokia. 
A ka tatate hwe tombe na ivititi. 
A veki hwe ibiahu be janidi biehepi. 
Ma ndi a pangakg joba i pumake. 
A ka lomi mbwia aju ka ha bwain. 

LESENI 19. 

Yowaka JShova AnyambS ave. 

O be na Anyambe' epakwS kabo Jeliova. 

Jehova Anyambe a ndi upolo o bato behepi. 

A ndi bwam na iyowe. 

Ho valiake o yowe ma kia. 

Ho tandake ma o hwi jaliu jehepi. 

leseni 2;. 
Anyambg a te okava, a yengkete hw6 behepi. 
O be na moto a yenidi Anyambe o egombe 

te egombe. 
Anyambe a yenekete hwe ovia ubwa na la o 

kolo. 
Anyambe a yengkete liwe tombe na ivititi. 
A yowudSte e jadi ipikilia jame. 
A ka yokate ibiamg be ka vae biehepi. 



THE BENGA PRIMER. 



35 



LESENI 21. 

Langaka ijanganangobo ya Anyambe na 

ibandamidS. 
Ya ncli ejanganangobo earn ealru e ka pallia. 



- 




Ndaga ja Anyambe' i pakwe pakwS. 

YejekS o langa ya bwam. 

E ka pangi hwe iyowe. 

Bandainakide ka Anyambe a vaki na nave\ 

Yokaka ndaga jaju na nave wa yowe. 

LESENI 22. 

Mbi bangake Anyambe. 
Tandaka ma na ilina jave jehepi. 



36 THE BENGA PRIMER. 

Kalakia ma nubwa na kolo. 
Bangaka ma buliwa bwehepi. 
Kalakia ma oninge o keke ka nangia. 
Na pele jave jehepi yokakia Anyambe. 

LESENI 23. 

Yokakia ba jadi o molo mwave. 
O joake egombe te egombe. 
Bandamakide o kala pakwe pakwe\ 
O tubake clina ja Anyambe o nane. 
Mbi' nangake e ha beamS. 
Ho diake na kenga na bato beligpi. 

LESENI 24. 

Bana baiam ba ka bangandi Anyambe. 
Anyambg a ka yokii mba oninge mbi kalakia. 
A vaki na mbi tandakandi ba ba tandake 

mba. 
Ba yahake mba kia ba ka dui mba. 
A ka diandi Anyambg ame egombe yehepi. 
Etiketike a yahaka o yowe. 
Ndi bana baiam ba vahakancli oyowg. 

LESENI 25. 

Hw6 behepi bo ka wandi. 
Anyambe a ka pangate mba mbi waka egom- 
be te egombe. 



THE BENGA PRIMER. 37 

Ilina ja waka na nyolo. 

Anyarobe a te nangudi e lomake ilina jame" o 

hel. 
Ilina jame i ka diate egombe yehepi. 
Ihuku ja bato behepi i te piele. 

LESENI 26. 

Anyambe a yaki na o b6 na moto mbaka a 

jacli bwam. 
Ipikilia jalm i ncli ibe. 
Hwa tandaka Anyambe na malina maliu me- 

liepi. 
Njo ite mbi hakandi ka Anyambe a vake na 

mbi' hake. 
Mba liaka ka Anyambe a langwakie mba. 
Mbi bangakandi na mbi hango bobe boitg. 

LESENI 27. 

Anyambe a vaki na nlwaka ovia bobe. 
Mbi luake o.via bobe na ipikilia jame jeliepi. 
Anyambe a ka hani mba o ha ekae oninge 

mbi uinge ma. 
Ho kalakia Anyambe ih an a jaju. 
Yeke mba, Jehova, ipikilia i tandaki ave. 
Anyambe buluakide bobe bwame, na nave wa 

yongg mba. 



38 THE BENGA PRIMER, 

LESENI 28. 

Pangaka mba lioli o nyanga ya mwana ave. 
Anyambe a ndi itanda. A loraakindi niwana 

aju ka yonge hwe. 
Jeliova Jisus a ncli mwana Anyambe. 
A yokakiendi elekanako ya Anyambe ya lioli. 
A vekindi em en a aju ka yongg ba nyan- 

gango. 
Jisus, mwana Anyambe, a wakindi o nyanga 

bobe. 
A te na ngudi a yongake hw6. 

LESENI 29. 

Mwana Anyambe a pumbwakindi. 

A valindi oba o Anyambe' ajadi. 

A ka pandi o buhwa bwa madikanido. 

Na ma a ndia hwe ovia malonga. 

Ba tandaki Anyambe ba ndi ba ka le ka dia 

na ju. 
Ba tandake bobe, ba ka lomwendi o li6l. 
O Anyambg pangaka mba oyale o dia na 

nave. 

LESENI 30. 

Haka i biavg bevaliake na o ha bihepi na 
hwi utoba. 



THE BENGA PRIMER. 39 

bukwa bwa Anyarobe o hake epavo, torobe 

na niajoka. 
Ekabo ncli buliwa bwa Anyambe bo yelakidi. 
Ho peake na ba. 

Tataka buliwa bwa Anyambe holi. 
Ho bonwake mapikilia rnahu na Anyambe. 

LfiSENI 31. 

Ho' tubake clina ja Anyambe ka hwe" ho 
tubake mina ma bato. Ho ka tubaka dina 
jaju kabo oninge ho kalakia, na oninge ho 
langaka ja o bejanganangobo beam, na onin- 
ge ho kalaka o bwam bwaju. 

Anyambe a bonene boite - , na bwam boite. 
Miha maju ma te iboko viehepi a yenekete 
hwe egombe yehepi. A yenekgte ibiahu be 
hake biehepi, na ma a yondete ibiahu be 
pikilakia. Ivititi na bwe be te o mwa jadi 
nyanga paka. A ka yenete ibiahu be hake 
na ivititi bwese te ka mwehe. 

Ho-bangake o ha bobe, kabojana Anyambe 
a ka vomudendi ba hake bobe. 

LESENI 32. 

Henri a tandaka o yokua leseni aju, a ye- 
jeke o pa o sikulu ikalia i te o hawe; na ma 
a uaka Anyambe na a hanake ma o yokua. 



40 THE BEXGA PRIMER. 

A tandaka Anyambe. A tandaka a }*okwa- 
kide nia. A tandaka ejanganangobo aju, 
ovane ndi o mwa pahakie ivomudwe egombe 
yaka. Oninge uyokwidi mwaju mwa ve ma 
ndaga e pelake, a die na ngudi e hake ya 
bwam ; e yenekidi ma iliani, na ma a ka 
lingwaka, na mwa tandepe o via o sikulu. 

LESENI 33. 

E ndi elombo earn na o yokua ilanga. 
Elombo ja, bolio ndi o yokua opela ndaga 
bwam, na ndi vakana ho honganindi o langa 
ja. Egombe yaka bana ba vahakandi o dika 
ipela ba te o yowe ipela ja ndaga bwam. 
Nonane o be bwam. Oninge ho yokuinge 
ipela bwam, vakana ho tubindi ndaga pielg. 
Yejeke ipe o ka pela ndaga ja leseni tekane 
jehepi. 

LESENI 34. 

Jisus Kraist a ndi mwana Anyambe. 

A vakiendi o he tekang ka yonge bato 
babe. 

A makekendi a keke a hanaka bwam o 
nyolo na malina ma bato. Bato babe ba u 
tandaka ma. 

A weakudwgndi o kras. A tongakudw6ndi 



THE BEXGA PRIMER. 



41 




o upukmgu mwa malale. bukwa Wa ilalo 
ba ndi ibwaju bo pumbwakicli. A betakindi 
o hevSn. 

A ka viandi ka yekide bato beliepi o he. 

A tandakandi ba kamakide ma. 

A ndi mbwei aim earn. 



42 



THE BENGA PRIMER. 



OningS na ho ndi bato baju vakana a ka 
pumbudi liwe o buhwa bwa madikanido, ca 
ma a nanga hwe ka dia naju o hSven. 



LESENI 35. 

KRAIST A PUMBWAKIDENDI MWANA WA 

MWALIKA. 

tfT; Ka Jisus a yala o mboka e tu- 

"-->-' [\fiHjJte bakwe na Nen, bato baite ba 

ijll keki na ju. O mwa pakidi 

piele najambeja ugo- 

mba mwa 




THE BENGA PRIMER. 43 

inboka, a lataki na bato, ba diaki na ekengo 
ya mwana wa mwajo a diakite mwana rnbaka 
kabo nia, ba keke ka tonga ya. 

Ma a keki na ekengo ya mwana ajn mbaka 
a yeneki ngebe ete. Ka npangii a yene ma 
ngebe ka niwa va na ju na, o yake pe. 

Ka mwa pa ilala, ka mwa a kahide ena ajn 
ome, ka mwa ya na ekengo na, mba vwi na 
nave na, nmwaka. 

Nandi a diakidi wango ka mwa pnmbna ka 
mwa dia, ka mwa kala na ma, ka mwa panga 
ma o yene mbia, a mayaka sas. Ka mwa 
nanga mwana aju neam nmbaka o mboka na 
mbia. 

Jisns a ka langnate liwe behepi na ho pu- 
mbwake o buliwa bwa madikanido. Te ho 
ka lati na ma, na hwe ho ka diaka na Anya- 
mbe egombe yehepi. 

LESENI 36. 
MOTO WA SENTUEION A TONGAKUDWENDI. 

Enami ya momo e kekindi o Jisns Kraist 
ajadi ka na ma na yongake elenge ya momo 
e mahakia ma. Ka Jisns a ya na ma na mbi 
ka vii ka yonge ma. 

Enami tene ya n diaka na madnba, a piki- 



44 THE BEXGA PRIMER. 

lakiendi nyanga ya bwam bwa Jisus Kraist 
bojadi. Ka mwa va na pagate Jisus a ka- 
linge nclaga, tombe a die na elenge a niomo, 
piele a ka yongate. 

Ka Jisus a kala ndaga, ka mwa a panga 
ma a yongaka. Enami na elenge ya momo 
ba yenekindi mbia enene na Kraist a cliaki 
kenga na ba. 

Kalakiani Jisus, tombekete o bekeni na 
oninge o jadini mepelia. Ho diake kenga na 
mekuge, na ba jadi na njuke. 

Jisus a diaki na ngebe na belenge na me- 
bedi, a mahaki ba bwam. 

LESENI 37. 

BATO BA PAGTJ. 

Bate- babale ba diakindi o pepeke ya njea 
ijombana, kabojana ba u diaka na ngudi e 
yeneke o ha. Ba langakudwi na Jisus a 
bendi piele, ka baba va na, O Upangii yoka- 
kia liwe ngebe. Ka bato ba diaki piele ba 
langua ba na, O yamaki nonane. Ndi ba 
yamaki j^e na inene, O Upangii yokakia liwe 
ngebe. 

Ka Jisus a liimba ka mwa ndia ba na ba 
yake o mwa jadi, ka baba vala piele na ju. 



THE BENGA PRIMER. 45 




Ka mwa ya na, o yahakaleni rnbi hake inygni 
na? Ka baba ya na, Upangii bumwakide 
kwg milia maliu. Ka mwa yokia ba ngebe, 
ka ma a bumude miha ma belenge bebale. 
Ba yenekindi mbia na o yene' Jisns Kraist a 
mapanga ba ba yeneke. 

O "Upangii buinwakide miha ma ilina jame 
wa panga mba mbi yowake na umba mbi ka 
tandaka mwana aye Jisus. 

LESENI 38. 
XRAIST A TAIWAKA MANGA. 

Na kolo bato ba diaki na Jisus Kraist ba 
dikaki ma o he, ka baba yala o manga na 
bwalobntangani. 



46 



THE BENGA PEIMER. 




E ka bweaka ivititi. Ka manga ma lingua 
Upupe u ka vungaka na ngudi. Ka ba bg- 
liepi ba yene Jisus a taniwaka o manga, a 
vaka piele na bwalo. Ba bangaki janga ite. 
Ka mwa va na ba na, o bangakeni, a te mba. 
Ka Pite a va na, Upangii, oninge na a ncli 
ave langwakia mba na mbi vake ave ojadi o 
miba. Ka mwa va na, vaka. 

Ka Pite a huba bwalo bu tangani ivitg ja 
Jisus. mwa yenekidi manga ma ka beva- 
ka na upupe', ka mwa banga janga it<5. Ekai 



THE BENGA PRIMER. 47 

iicli e pangaki raa a hingaka, ka mwa va na, 
Upangii yongake mba. Ka Jisus a kambide 
ena aju, ka ma a bwea ma, ka ma a tata ma 
bwam. Ka Jisus a beta bwalo bu tangani 
ba. behepi ba yeneki mbia nene o baba yene- 
ki ma. 

Moto weliepi a kalakie na, O Anyambe 
yongake mba, kabojana o be na upakwe a ka 
yonge na mwa tata ilina jame kabo Jisus. 

LESENI 39. 
MOMO A DIAKI NA EGALANI. 

Momo a diaki na meliiu nyolo yeligpi a 
vakindi o Jisus ajadi; ka mwa kwa o boko 
bwaju, ka mwa va na, Upangii oninge o ka- 
midengg o te na ngudi o yongake mba, ha- 
kange. Ka Jisus a yene momo tene ngebe, 
ka mwa va na mbi kamidendi, yongaka. Ka 
mwa yonga o njo paka. 

Jisus a diakindi bwam, na kenga na momo 
tene. A be bwam na kenga na nave ? Tan- 
daka ma kwi jave jeliepi. A vengeme tombe 
na ukeke, a vengeme tepe na nave. 

O Upangii Jisus yongake mba o bobe 
bwame na nave wa panga mba bwamu. 



48 THE BENGA PEI3IER. 

LESENI 10. 
ETUMBE SAMUEL. 

O diakindi mwajo ueam, dina jaju ndi 
Hana, a valanaki niwana 'ju Samuel o mwa 
diaki mwa ndembe, o Ilai minise menene. 
Ka mwa va na mbi kalakiendi Anyambe na 
a veke mba mwana, ka mwa Ye mba mwan' 
ame ekane. Ka Ilai a nanga mwana ka dia 
naju, na ka dile Anyambe o tempil. 

Bulu baka Samuel a jacli bia, o via, ka 
Anyambe a ndia ma ; ka mwa mua umbila 
na valu o Ilai ajadi, ka mwa va na, umba 
ndekane ; kabojana ave ndi o man dia mba. 
Ka Ilai a va na, mbu ndia, ka nangakie. Ka 
mwa vala ka nangia. Ka Anyambe a ndia 
pe ma ; ka Samuel a vala Ilai a jadi, ka mwa 
va na umba ndekane, kabojana ave ndi o 
mandia mbu. Ka Ilai a timbe pe ma ka 
nangia. Ka Anyambe a ndia ma njo yilalo. 
Ka Ilai a yowe na Anyambe ndi a ndakia 
Samuel, Ka Ilai a va na, ka nangakie, oninge 
a ndia 've, o ka vaka na Anyambe kalaka, 
kabojana mwan' ave a yokakate. 

Ka Samuel a vala ka mwa nangia o enangi 
aju. Ka Anyambe a ndia, ka mwa mandia 



THE BENGA PRIMER. 



49 




o bolio, Samuel, Samuel ! Ka mwa va na 
Anyambe kalaka, kabojana mwan' ave a yo- 
kakate. Ka Anyambe a kala, ka mwa langua 
Samuel, na bana ba Hai ba ndi babe, ndi ya 
ncli ya Anyambe, e vake na, a ka vomuclendi 
Hai na bana baju babale. 

Ka Samuel a nangia kabo ubwa. Ka mwa 
mua, ka clubua mambe ma nclabo Anyambe. 
A bangakindi o langua Ilai nyanga 'ju e ma- 
yoka. Ndi Ilai a valiakindi mete o yowe ka 



Benga Tr. Prim. 



50 THE BENGA PKIMEH. 

Anyambe a mava. Ka uiwa ndia Samuel, na, 
langwakia mba ka Anyambe a mava na nave 
Sasa o climbake mba na ya yaka. Ka Samuel 
a langua biehepi a climb e ma na ya yaka. Ka 
Ilai a va na a ndi Anyambe, a hake eaju e 
yeneke na, e ndi bwam na ma a liaka. 

Ulingo mu yavakia ka bana ba Ilai baba- 
le bu wa o eduka, na egala ya Anyambe na 
nangakwe. O Ilai a yokakidi ka mwa kwa 
o 'dia 'ju utimbe na rabuhwa ka mwa wa. 
Bato babe ba be na ngndi ba yongake. An- 
yambe ya pakwepakwe a ka vonmdendi ba 
hake bobe o pela 'ju. Mbi bangake banga 
mba lingude Anyambe na bobe bwame. 

Ka mwana Samuel a tombua, a matanda- 
kwete na Anyambe na bato ta. Anyambe a 
diaki na 'ju, na ma na diaka prafet enene. 
Samuel o mwa diaki nclembe a mavengaki- 
dendi Anyambe. Ho yalaki kia o tanda na 
o clile Anyambe. Ba bangaki Anyambe 
ndembe, ba ka tombuandi n' iyowe na bwam. 

LESENI 41. 
JISUS KRAIST A MAPAHAKII BA NDEMBE. 

Prafet Isea a langwakind' ovio pela ya 
Jisus Kraist, ka mwa va na, A ka jakidendi 



THE BENGA PRIMER. 



51 




mwanga mwaju ka utati, a ka lataki bana ba 
medanibe na ena aju, na ma a ka bapakS ba 
o ngonga aju. O Jisus Kraist a diakicl' o he, 
ba ndenibe ba niavanakwendi o mwa jadi na 
a bweake ba na mwa ka tuaka ba ibata. 
Baka ba diaki na ju ome, ba ba yowakide 
kenga ni it ancle ja Jisus Kraist i dianakidi, 
ba makandakidendi ba mavanaka ba. Ba 
valiaka o timbe bana. O Jisus Kraist a ye- 
nekidi na ba be na kenga, a lingwaki na ba. 
Ka mwa va na, ba ndembe ba vake nmba 
mbi jadi, o ka ndakidi bani, kabojana ka 
ekabu ndi ba eliiki ya heven. Pakwepakwe 
mba vwi n' inyeni na, a ka rnende a pakie 



52 THE BENGA PRIMER. 

ehiki ya Anyambe ka mu ndgmbe, a pae 
ovong. 

Na ndi Jisus na kenga a ndakia ba nderobe 
o mwa 'jadi, na inwa a ka heheke ba na bena 
biaju, a bweaka ba na ma a tuak a ba ibata. 

Jisus Kraist a diaki na kgnga na ba te ba 
ndgmbe bang, na ma tepg na kenga kia te- 
kan6; tombe k' nmba mbi ha yenSkS ma, a 
yengkete mba. Mbi ka landi ka kalia ma, 
Jehova Jisus a mavambaka ba ndembe ibata 
o he, pahakia 'mba ka mwan' ave ueam, na 
nave' wa tua mba ibata ave o jad' o nevem 

LESENI 42. 
UKANAKADI MWA ULII. 




Jisus a vaki na, Yokakani, Ulii mwa la ka 
mwanj' ibanga. Ka jaka ja kwa o njea: ka 
lonani la via ka sasa ja. 



THE BENGA PRIMER. 53 

Jaka ja kwa o malale, o ha diaki na malie 
rnaitS, ka ja ja tonibua wawa. O vioi vi pan- 
yidi ka ja ja wa, kabojana j' u cliaka na me- 
tamba. 

Jaka ja kwa o mabutu, ka ja ja wa na kalu 
ya bele be toinbuedi, i yekeine. 

Ipakwe* ja kwa o eliiki eani, ka ja ja keke, 
ka ja ja tonibua, ka ja ja pahia ibanga ite. 
O Jisus a kalaki belombo tekabe ka mwa 
yama na, a di na mata ma yokake a yokake. 

Baka ba diaki n' aju, ba vaki ma na, a yo- 
wakide' ba ka mwa mava ; ka Jisus a va na 
ibanga ndi ndaga ja Anyambe'. 

Ekaba ndi ba duake" 'banga o njea. Oninge 
ba yoka ndaga ba' bandamide ya, o seten a 
vake na ma, a nangana ba ya, ovane ndi o 
ba kamende' ba kamide na ba ba yonga. 

Ekaba ndi ba duake ibanga o malale. Ba 
yokaka ndaga, na baba pahia ja, na baba ka 
yengkg mbia ; ndi ba die na metamba ba 
mete, ba bembe na mbia. Oninge iyejuclwe' 
i ka pae o nyanga ya ndaga, vakana ba 
kwendi piele. 

Ekaba ndi ba duake ibanga o mabutu. 
Baba ka yoka ndaga na baba vala ipikilia ja 
belombo bia he tekane, be weakidi ndaga, 



54 THE BENGA PBIMEB. 

nonane e die naiigudi e paliakidi ibanga 
iam. 

Ekaba ndi ba duake ibanga o lie eamu. 
Ba yoka ndaga, na baba ka bandamakide ka 
ja i weakg, na baba ka tataka ja na ebumu- 
lema eamu. Nonane na baba ka pahake 
ibanga iam, ite. 

Mbi vahakandi ndaga ja Anyainbe" i kwaka 
pani ka ibanga iam o ebumnlema 'rae\ Mbi 
yokake ndaga ja Anyambe bwam, n' umba 
mbi ka liaka ja. Mbi vahakandi ndaga ja 
Jisus Kraist i diaka n' umba. Mbi kamakidi 
n' umba mbi ka yokakia, vakana mbi yon- 
gindi. 

l£seni 43. 

ivelwe ja he. 

Anyambe ndi a . velakidi belombo bihepi. 
O diaki na egombe ya joba e ha diakidi, na 
ngandS na nyetSti, na tito. Pele na he ahu 
e diake ya u diaka. Ndi Anyambe en^ng a 
yelakite belombo biehepi nane. 

Ehiki o boho yu kwanaka elonibo, na ya 
yu diaka tepe" na 'lombo. Yu diaka na bele, 
na bebuma, na bato, na tito, ndi Anyambe a 
ndavelaki bia biehepi o hw' utoba. 



THE BENGA PRIMER. 



55 




Buhwa bwa boho 
^ Anyambe a vaki na. 
diake bwe ! ka ya ya dia 
bwe. Ka Anyambe a 
yene bwe na e ndi bwam. 
Anyambe' a van- 
Hjg- gakidendi bwe na 
mwehe, ka mwa 
vangidi ivititi na bulu. 

O buhwa bw' ilalo ka Anyambg a vela oba. 
A velaki bele o buhwa bw' ilalo, ka mwa 
panga behavu na be clibake bolio bwa lie, ka 
mwa vela tepe malanga m' usasa. 

O buhwa bwa hwi 'nai, ka Anyambe a vela 
litua lonenS lobaie, joba ja i pangakia rnwehe, 



56 THE BENGA PRIMER. 

na ngande* e pangakia bulu. Ka mwa vela 
nyeteti tepe. 

O buliwa bwa hwi 'tano'ka lonang la velwe. 
Ma ndi a velakidi nyainbimbi enen6, na be- 
jaka bia manga bieliepi. 

O buliwa bwa liw' utoba ka Anyambe a 
vela tito ja hiki, na bembe bia rnboka, na 
belombo be landake o lie biShepi. Ekabe pa, 
ka Anyambe a va na, lio velake moto a kwa- 
nake hwe. Na ma a ka pangakia eliiki ye- 
hepi, na belombo bejacT ome biehepi : ka 
Anyambe a vela momo wa bolio, Aclam lioli 
na mbia, weango n' iclilu jaju. Oba na he 
na belombo be jad' onie - biehgpi be vela- 
kudwendi o hw' ntoba. Ka Anyambe a 
yene belombo biaju be velakidi be jadi 
bwam. 

Ka Anyambe a yaja o buliwa bwa hem- 
bwSdi, ka mwa nyevide - ba. E diakindi iyo- 
kude jaliu na ho yajake ovia behavo biahu. 
Tataka buliwa bwaju bieam n' idile, n' ila- 
nga n' ikalia jaju. Anyambe a velaki be- 
lombo bieliepi, a nangudi enene, n' iyowe 
inene, A bwam m£te a bandamakidendi 
ibiaju be velakidi bieliepi. 

Behavo bia Anyambe biehepi bendaki ma. 



THE BENGA PRIMER. 51 

A kalake wehepi a bendake Anyambe'. Ben- 
dakeni Anyambe". 

LESENI 44. 

Ekadi ndi ndaga ja pakwe pakwe, bwam 
na bato behepi ba kamakide, na Jisus Kraist 
a vakiend' o lie, ka hungina bato babe. 

Mbi ka timbe le Anyarnbe nde, o bwam 
bwaju bo hakie mba. 

Tandaka belombo be jad' oba, ndi lianga 
bia lie. 

Dikakani mbemba janin ibe, o ka haki 
bwam. 

Ho tandake Anyambe wa na belombo be- 
pakwe biehepi. 

Miha ma Anyambe ma t' iboko viehepi ma 
hilake bebe na beamu. 

Tandaka Anyambe n' ulema mwave mwe- 
hepi. 



OPELA MALANGO. 

Ba ka lange Malango te ekama, ba beki- 
nake na mehe te ma di pakwe pakwe; be wa 
belombo be tombake molia, na hwe ho te 
yowengo na tito na lonani ba kalakia moi 
ma bato. 



58 THE BENGA PRIMER. 

LESENI 45. 
TITO JA 'HIKI. 

O diakindi na momo mbaka o epedi yavio, 
dina na Bokona, ikaka jaju ndi Bodikito, a 
kikind' o 'liik' utema ka ha ibiaju; ndi o mwa 
bekidi a ka timbaka na kolo, na vala o mbo- 
ka, ka mwa yoka etaki o bolio. Ka mwa 
pivia na ipe ba ndi bato ; ndi o mwa bekidi 
bengiango ovone a yene bato, kabo bokoya 
bwa ngwea i kalaka moi ma bato. Ka mwa 
sulie bwam mete na ngwea ndi i kalake moi 
ma bato. 

LESENI 46. 
OPELA KWIA. 

Kwia a bekendi njo jaka. Oninge moto a 
vae na a bwee ya na njali, oninge ya e jadi 
ya mwadi vakana e bweaki diba jaju ndu na 
ya; e ka levakide ja moto, iva ja na, wa w6 
na mbi te mwajo ka nyangwe ? Dibe jave i 
nyangakidi i te bwese ka ekadi, ndi na nave, 
ma na, o vahakand' o wea mba ? 

Kwia a beke tepe oninge ya mwana jango, 
yakana a nangakandi belombo bia mianga 
na ma a ka batakide bia o balabate bwa 
mwana. Yene e to vane bwese te ka liwe 
bato ho hake. 



THE BBNGA PEIMEB. 59 

LESENI 47. 
OPELA NGIA. 

Mwajo umbaka. a k&kindi o 'kiki ka ha me- 
gono miaju. Nubwa ma megono miaju liae- 
hae pa, nia naiidi na rnba land' o niboka ; na 
kolo ebabu a be piele na mboka a tamue o 
boko ngia e vaka, ma a vaka ta. Ya tepe ma 
botimbanaka o 'kiki utema, de cle we, na o 
tina 'le enene. Ya tepe mwajo te pwe kanga- 
lanengo o tina ya ele ajn e diakidi dia ma, na, 
mbi ka jate ma kabo nnbAva; kabojana ngia 
a jaka elombo aju e weake na kolo yekepi, na 
bnlu. Ovane o ya e timbanake ma, ma te na 
elinga 'ju nkanga. Na bnlntema ngia ya be 
o via, ma tepe ena aju yaka koduango : ya 
tepe kakalanango timbango pe ma bwam, 
kangaianengo die die na yakako via, ma na, 
mba bweand' aye. Ya tepe ovia pnbo, bena 
na beko biekepi pate pate ; mwajo te tepe, na 
jana nyolo koduango de, ubamba mwaju mwa 
makongo n dianakidi o elinga pwe ndumbu 
mwa ngia liwa, kwanga na la o kinga. Ma 
tepe bokeke membila o mboka, ka langua 
bato, o baba yalidi kabidengo ngia ya wa. 



60 THE BENGA PRIMER. 

LESENI 48. 
OPELA NGANDO. 

Bana babale ba diakindi ba tukaka, m 
ngando na vaka o baba diakidi. Ka ya ya 
nanga umbaka, na vala na ina ubana niwaju 
komango. E we6 ma ya ma ovone mbwe ; 
botimbaka ka vaha upakwe a dikanakidi. 
Mwa te a timbe dika ovone ubana, bejaka 
ome ti ti bia miha. Ubana upakwe' houonga- 
nengo na ju oba, ma tepe na ma pwa bokekg 
membila na la o mboka. Ipesi tedine o bato 
bajadi kambwa. Ba ka bweaka njali na 
mbia, ikeliani ja mwana. O ngando e bekidi 
we iboko te e ygnepe mwa te, a dikanakidi, 
ka ya ya lingua. O ya e linguaedi, bato ba 
ka bweaka ya njali, ka ya ya timbu na la 
ubana ka ja naju a bweakidi. O ya e bekidi 
ubana jai e yene ma; ka ya ya lingua n' ine- 
n6, na betaka o mboka ibati. Hwi lalo ya 
te kabo kagaka, na mboka ivaha jaiweana. 

LESENI 49. 
HO TIMBAKENI O MAKODO. 

Bamo babale badiaki mboi na bolongi. 
Upakwe ma na, ngwelao, mbi te o vala o 
hiki ya Melik, ka jopa. Nd' umba mba la, 



THE BENGA PKIMER. 61 

mba dikiandi av6 ovane ulega mwame niwa 
sitanye. Tataka mba ma bwain. Ndi sita- 
nye tene e ndi eja bu e niajaka o ekiki tene. 
Mbwe aju ma na e. Ndi e na elombo eya- 
ne ? Wa mbwe aju na keke o eniki ya Melik 
ka jopa. Ma te ovone hange mwacla mbwe 
aju a kahi jemi; ndi jemi tedini ja dokwakide 
ma ilanga ipakwe kabo sitanye. Boiyake 
momi aju a la ka numba te, kabo nonane, 
buhwa ka buliwa bwekepi; na mbukembulie 
ma na mba na kakana, yakana mbi ka pelidi 
dali, ndi mbi panakie o nangange sitanye a 
mbwe ame. Oninge a ka mbaka o pa n' 
umba mba liambia. ma epakwe. A nangindi 
ulega, a yae na a dubua, ma kakana dale ja 
tomba o ndeki po. Ma na liange ulega te 
mwa mbwe ame u yaki na mwa sitanye : eka- 
mo u mwa dale? Ndi kangg mbi nangaki 
dale, n' umba mba timbe sitanye, kabojana 
ma a tubaki na sitanye. Ulingu mwa jom ja 
mepuma u tombidi ka mbwe aju a pa. Ka 
mwa ya na mbwe aju na bekeke mba ulega 
mwame u clikaki na naye. Mbwe aju a dika- 
nakidi jai o mwa jadi ulega mwa sitanye. O 
mwa dubui ma ka kabakide ulega mwa si- 
tanye' ti, yakia e to puka. A ka mamaka, 



G2 THE BEXGA PRIMER. 

ma na mWe ante mba dika ulega mwa dale, 
a ka timbake mba ulega mwa sitanye ? Ka 
mwa ndia inbwe aju, na mbwe aine o lia le 
mba 11 a ? Umba motp a dikakied' are ulega 
mwa dale, ncl' o ka timbake mba ulega mwa 
sitanye? Mbwe aju ma na, udaga ka jane 
e be, o dikaki mba sitanye, k' umba mba 
timbe tepe aye sitanye. Ngwelao o niba- 
kandi o ibia mba dale. Upakwe ma na aye 
ndo mbake o ibia mba dale janie, nd' aye o 
yake nonane, o ka ka saja o batodu ba jacli. 
Ma na jambo iamu, ho keke ka saja. Ba 
yale yale we, na batodu bajadi. Wa bolio 
de n' upako, ma na lio bekite umba mbi pan- 
gakidi ekenda ya 'hiki ya Meliki ka jo-pa. K' 
umba mba dikia mbwe amr ulega mwa dale, 
na a tatake mba ma. K' umba na lienjia ma 
na e sitanye, na na a youdenge na i dale, va- 
kana a ka dubuwi ma. Mbwe aju ma na, 
mbwe ame a dikakii mba ulega mwa sitanye 
o mwa pacli k' umba.na timbe, tepe ma ulega 
mwa sitanye, ndi miamia de pe, na u diaki 
mwa dfde. K' umba mbi yake na mbu ye- 
neke dale. Batodu ba na liange uj^ako u 
nonane. A\& wa bolio, ekane wa dimbiandi, 
aye wa dikia upakwe sitanye. Ka mwa timbe 



THE BEXGA PRlilEIt. 63 

tepe ave sitanye, nd' o valiakale o ibia ma 
dfde na nja 'loinbwe ? 

O mwa yoki nonane rna npako, na ngambi, 
mbwe na, e diake dale i diakite ijarne mete, 
tombe ja nyanga, i be n' isala. Bana babti 
babale ba jokaka o nhenge, mwana wa a dia- 
kidi a dua dale n' upakwe na, ngwela mete 
liangwe a haki le dale ja paia na? Paia di- 
kia liangwe nlega mwa dale, ka liangwe a 
valiakete o iba ja boibaka. Upakwe ma na, 
e be nonane, liangwe ndi a mbakidi o iba 
paia dale, kabojana liangwe a dikia paia si- 
tanye, ndi na a valiakandi o nangana ma dale? 

Ma na ngwela na nave na jawe o yenite 
sitanye e diaka jom ja meknma, e puke ? 
Upakwe ma na nyawe, Ma na sitanya e ka 
beke paia a be na dika ya, na jom ja mepuma 
ndi e sege, e pnke ? Bnliwa bweliepi ba te 
kabo penda tene. O batodn ba yoki nonane, 
ka baba va na, ho timbakeni evava tekai o 
makodo. O baba timbiedi evava. ba na e 
nonane; ave ekane wxi dikaka sitanye. O 
dikaki dale, kabojana sitanye ya yate o dia 
jom ja mepnnia e jongolie. O dikaki dale. 
Xangaka dale jaye. Na ma na nangaka dale 
jaju. 



64 THE BENGA PKIMEK. 

LESENI 50. 
PUTU, EDUKA NJALI. 

Eduka njali a raatubakwendi ovio na Putu, 
kabojana bavio ba takindi o yene bia na Putu. 
Ndi monio inbaka. a diakidi everuba, a uma- 
ka na maliango maite. A yene moto pivi, 
kabojana au diaka n' uaju a mabangaka. A 
la ka kabide mwana ngani o uhenge, a nyu- 
ngudi ma. O mwa te a kalidi, ma ndi a ka 
boniake mane. Mwa te a diaki na Putu, au 
Lap ape tepe a bukaka ya mekwala ta tebidi 
ya o mwa jadi. Monio te wa ngani unene 
kula. Bato baju ba na, o mwa t' u ndembe 
ekane a wei momo tekane, ko bweaki ba na 
kangwe behepi, nwa la ka lena ba mabalu. 
Batodu ba na, e be nonane, a be mwa tekane 
a wea momo tgkane : eduka ndi ya wea momo 
tekane, a manakancli eduka, ka eduka e wei 
ma. Ja ndi jabu ja vangide Putu na eduka 
njali. 

LESENI 51. 
UNAGO NA EKELA MBENGO. 

Unago na Ekela ba diakidi mbwei 'nene. 
Ndi ba madiakancli, Unago o Mbini o Eyo. 
Ekela o Jeke o Muni. Ndi ba mabekete, 



THE BENGA PRIMER. 6D 

oninge mbaka a weide ngwea vakana a nda- 
kiandi upakwe. Oninge Unago a weidenge 
ngwea vakana a ndakii mbwe aju Ekela. Ma 
o Mbini na, ngwela Ekelaou o ka pundaka 
ono okava, Vaka ka ja isango ja ngwea. Na 
bana baju na, paia mbwe aye ma o Jeke, ave 
ono okava a ka yokate ? Ma na e, a ka yo- 
kate. Vakana ekela a vaka tepe ovone na 
bana baju na o yokakateni ka mbwe ame a 
ndakie mba ? Bana ba na bwa yokaka. Ma 
na e, mbwe ame a nclii mba ka ja ngwea 
ovone vake. Boyaka Ekela a nangaka utum- 
bi mwaju, na eliehe eaju a temeke. Joba i 
vai n' ipambua okava a betaka o Mbini. 
Unago na bana baju na, mbn vaka n' inyeni 
na a ka yokate ? Yakana ba jakancli isango, 
isango pa, ba ka langwaka malango. O kolo 
Ekela ma na, ngwela mba timbandi. Unago 
ma na e. Ma muliko dikidengo, ekane a keke 
ekane a timbaka. O Ekela a kekS ovane de 
we na o Jeke bovinde. O bana baju ba ka 
yene kola jaju i vanake, bengg ba kamakid^ 
na a diakate o Mbini. 



BtDgft Tr. Krini. 



«6 THE BENGA PRIMER. 

LESEXI 52. 
MANGA MA EKELA MBEXGO. 

Manga ma Ekela ma be o niwehe ma bu- 
hwa ukanakacli ekama. Ma inabekendi 
oninge a pundinge o manga ma ubwa vakana 
a keki de de de via Hondo. Hondo kelebe, 
liukiango, kabo o ba na mbwe aju ba kaba- 
nakide bame malango, langua, langua pa, 
vakana ba timbanakidendi. Ekane a keke 
eaju mboka; ekane a keke eaju mboka. O 
Ekela a keke vakana a dikakandi ehepe eaju, 
o iboko viabn na mbwe aju vi diake. O mwa 
a ka pae o mboka, vakana a vaki na bana 
baju, na ka nangaki mbani eliehe ya behalii 
mba, ovane o manga; iboko viame i madia. 
Bengakateni itambi jam 6. O bana ba ka IS 
n' itambi n' itambi we o Hondo. Itambi te 
kabo keke; bana botimbanakide we na ha- 
ngwe abu ajadi, na liu yene ehele. O mwa 
ka le nubwa upakwe benge a vanake ya. 

LfiSENI 53. 
UHADWE MWA NJAMBE. 

Uhadwe na Bokume na Njaku ba jakudwi 
jemi jaka balalo. Ovane Bokume a tubakwe 
na Njape. Ba t' ome ka Uhadwe a ndia 



THE E-EXGA PRIMER. 67 

bana ba nyangwe, Bokume na Xjaku, na, 
bana bina, lio pekekeni, uniba mba 'landi o 
Manga Mangne, ave Bokunie keke o 'kiki, 
ave Xjaku keke tepe o 'hiki. Bokume o la o 
'kiki a ka tombwaka ovone. O Xjaku a va- 
lid! ovane na ngambina mba le ka dia o 
'kiki; mba li ka longa na ba mboka. O mwa 
validi pulu o mboka, a pulakiate o mboka, 
beko ma kindwo kindwo bia be matindi. 
jMata ma kinduango pobolo. Makonga la- 
ngango, ekainu ubango langa, ekamu ubango 
langa. Ba mboka ba la ka kemia ma. Ma 
botimbaka o 'kiki. Ma na ba mboka umba 
mba la o 'kiki okava, kwe, n' ilanga janiu, 
ikalie o 'kiki jekepi ko ka landi ekenda. Ka 
Xjaku a keke na beja ekenda. Ukadwe a 
validi ovane de pulu na manga, iboko viaju vi 
pulakiedi uluango itina ja melanga, utumbe 
mwaju u bweakidi uluango ntanda. Matambi 
mabu, na inbwa 'ju ma jjitakidi ma ngit' ome, 
na bwa bukva tekabo. 

A ji tomba ovia mwa cliakidi n' o manga 
manene, eaju e jabwanakidi. O mwa padi g 
manga manene a kenjidi bwalo bu tangani. 
A vamidi ba ilanga ja metangani jetanake ; uki- 
ta jekepi. Ma na kekeni ka nangaki mbani 



08 THE BEXGA PRIMER. 

mwa nina. Bwalo bu tangani bo viendi via- 
ngo kubu, ka hwi 'nai ba duwe moto a vakia 
ovia he, na pita bwalo bu tangani: tombe 
ovia bwalo bu tangani na pita lie. N' ipnlia 
ja evanigo na mbuhe mbuhe k' Uhadwe" a via 
ka pumia ba o ndata, na kekeni o 'liiki wa 
lenani Njape, wa pakini nyanda wa la ka la- 
teni bwalo bn tangani. Boyaka ba valindi o 
'liiki, ba nangi bokumi ; ba lenindi, ba boko- 
lindi bokolango pa ; ba kwekidendi o manga,. 
na ba ndembe na kekeni. Ba ndembe' banai 
ba vamindi o nyanda na la ka late bwalo bu- 
tangani. Ba bweakate na ba, ka okava ka 
okaoni, ba kombo ba dukepe. Metangani 
me ka pepekicle' ba p6 pe. Ba viango ta, ba 
ka kalaka n' utangani Benga. Utangani u 
ka kalaka tepe na ba Benga. Utangani na 
ba na, mbi mavii ka bamba malionga ma 
tito te didi okava, o 'liiki na matindi na me- 
bango, na mata manene e tubakwe na Njaku. 
Ba na e, jambo iam. O baba diaki ba ka 
keke utangani jai o ba bajadi kipiani ja ta- 
bako inai, megobo mia menamba menai, ma- 
paki manai, na belombo bepakwe, o baba 
jadi pwo. O baba padi o he ba langui ba 
na, utangani u vahakandi Njaku, na ma u 



THE BENGA PRIMER. 69 

tepe na belombo be weake njaku bia bwe. Ba 
lind' o utangani ba bami njali, na mahani na 
pita, ba valine!' o 'hiki, iliani n' ikanga ; ba 
ka yanaka na njaku. O hwi 'bale okava 
bwalo te bo londindi, bo pumi tepe\ Ka ya 
e kamakete nonane na bwa buhwa tekabo. 



LESENI 54. 
EKANO. 

NJA NA IHELI. 

Nja a nyimi diba o mboka Njambe. Ma 
ncli mani, na Njambe, na nabi ka vuland' av6 
kabo tito. A timbincli o abu hwi bo langaka ; 
ma na Ehibo na oka, kadikide mba o boha- 
nga. Eliibo ma na e, oka. Ekgnda ya bo- 
tamwaka e le nande ? O baba validi ovane 
vale val6 we na vilio vingne. Nja ma na, ma 
Ehibo, viho tekavi vi bekete okava na nave, 
na taka jabua wa ta nhwa pavo ave ya egolo 
o miba. Ehibo ma na e. Ndi mbi le nande? 
Nja ma na ndi dibaka miha, mbi to hwa eame 
banga wa va na mbi yabakand' ave. Ehibo 
ma na e. Ma miha bwam pi, nja ilale pwe o 
miba ve, ma na mbi hwendi eame, uhwaka 
tepe eave. Ehibo ma na, ndi dibaka tep6 



70 THE BENGA PRIMER. 

milia. Nja milia gagalanidengo pi. Ehibo 
pavo ajtt pwe o miba ve. Ba. viho so jabwo 
cle de de we, na o tina buda. Nja rua na, rua 
Ehibo, buda tekabo bo jakwete okava kabo 
moto moto eaju pele. Ehibo ma na e. Ba 
luendi ekane pepeke paka, ekane pepeke 
paka. Nja pavo aju hoduango, kuda kekengo 
udumba liwa, ma ndi mani na kangangili, 
ave moto o die na pavo wa» jaka ntongaloba 
mwa kuda. Ehibo a ka pukulaka ijaju na 
malionga, o nja a didi o mwidi upakwe ovane 
a kabo velieke ma. Nja ma na, lio keke, bu- 
wlia bwa landi, Ehibo ma na, oka. O baba 
valid' ovone de-w6 o ebwahavo. Nja ma na 
ho betaki bebwahavo, ndi o hwe ho betake 
ebwahavo tekai, e betakwe te okava moto 
mbaka, mbaka. O ekane a betake upakwe 
miha pi ya betakwg na tina, kabo na bongo 
te, ibwave bo yenekg bone.- Ndi ta diba mi- 
ha mbi bete. Ehibo milia bwamu pi. Nja a 
bweindi o ukadi ivombia jaka ta b^ndi oba, 
ma na Ehibo na betaka. Ehibo nd' a ka 
betake na bongo ne, kide kule yando, nyolo 
yehepi ma jongoliango, kabo makia na ma- 
kia. Nja ma na, ebwahavo tekai e jiatakwe 
te okava, kabo metoda, ndi o dikaka mavinde. 



THE BEXGA PRIMER. ?1 

Ehibo ma na e. Hange nja a pataki mayinde 
a dikaka metoda. 

Ba bebwahavo pat6 pa. Nja nia na, Ehibo 
dibaka niiha inbi hube. Ehibo a dibi niiha. 
Nja a bweindi ukadi, ivonibia jaka ta bendi 
o he. Ma na, nandi Ehibo hubaka. Ehibo 
ndi a ka hubake na o bongo ne, hube hube 
pusu na ne. A lmbakat' okava, Xja ma na. 
ho die na yea. Ho ka beide le bebwahavo 
nande? A la ka yene nkwedikwedi n keke, 
ma na, ma Ehibo yitanaki Yea, ndi vi keke 
ekavini. Ehibo a vutamaka nmbila. Nja a 
luaka o tina ele, a bondi yea viaju, a beidendi 
ibiaju, a ka jakandi, a makidetg, okaya a di- 
make yea. Ehibo we, Ma na mbu kabide, 
mbi jonyidendi. Nja ma na e ; xi diake. 
Mbi puknlindi ibiamg mbelebehu ndi ho 
hake ekenda, o keke, o keke o pukulaka ibi- 
aye. Ba yale yale we na mboka diba. Ba 
yambndwi beja be tedwgndi 'kenga, Nja ma 
na, Ehibo, jaka Ve o he, umba mbi ka ja o 
tagulu, nmba mbi jaka mehoni, aye o jaka 
beyehe ; ba je je pa. Nja ma na, Ehibo yia- 
ka behayo wa la ka uhwa ; hange a bete 
oyang ba pakate valango n' uki aju na, mbi 
yanindi ave tito. Ndi ka tongaki mbela o 



VI THE BENGA PRIMER. 

behu bia ikenga jaine - i ka die. Na nave wa 
vame makanga na bekosakosa, na belombo 
bevolu biehepi. O umba mbi ka lome - ma ka 
uhwa behavo na mwa kwa ome, wa wei mani. 
Eliibo behavo viae viae, pwe o elinga, hwa a 
uluani bia o beliu ka uhwa. A vae na a uhwe" 
bia okava, ma mbela valamu da, O ba mbo- 
ka ba pacli ba ma pelia ko, ko, ekengo bia. 
O nja a timbidi o abu, bato ba Eliibo ba na, 
Ehibo a lave? ma na Eliibo a benganidendi 
ulunda mwa mboka bobadi na beja, na bajo, 
ka mwa va na mba timbepe. 

Yene ekenda a ndia yane tito te kabo 110- 
nane. Na mbulie mbuhe Ihele ma na, ndo- 
mina mbi to vala, ka dikide av6 o mboka 
diba jave. Nja ma na mbu vaha ave. Ilieli 
ma na, ndomina o vgngele ibave ba valanake 
bapakwe ekaba, ndi na kumbanakide umba. 
Nja ma na e, ho keke. Bia bwe ba tenieke, 
vale vale we na viho vin^iie. Nja ma na, 
mwana kad' ame iheli, viho tekavi vi bekete 
na nave, na taka jabua, wa ta uhwa pavo ave 
o miba. Iheli ma na, ta uhwa eav6, vakana 
mbi uhwe tepe eame. Nja ma na dibaka mi- 
ha. Iheli a gagalanidi bena o miha gagala- 
nidengo. Nja ilale pwe o miba ve\ Iheli ma 



THE BENGA PRIMER. 73 

na dibaka miha, mbi uhwa tepg eame. Nja 
niiha pi. Iheli ilale pwe, o miba ye. Ba vale 
vale we na tina buda, Nja ma na, Iheh, 
bnda te ekabo bojakwetS okava, kabo ekane 
pepeke paka, ekane pepeke paka. Iheli ma 
na e. Nja pavo lioduango kucla kekengo 
udumbn hwa. Ma na kangangili moto a die 
na pavo a jaka utongoloba mwa kuda. Ih6li 
tepe eaju kekengo udumbu hwa. Ma na ka- 
ngangili moto a die na pavo a jaka utongo- 
loba mwa kuda. Nja ma na Iheli oka. Ba 
vale vale we, na o ebwahavo. Ma na ho pa- 
take bebwahavo. Ebwahavo tekai e beta- 
kweti kabo na o bongo tekabo. Iheli ma na 
e. Ta beta 've. Nja ma na dibaka miha, 
Iheh miha pi. Ivombia jaka te Nja a b6 ndi 
oba. Iheh ma na, dibaiva tepg miha, mbi 
bete, Nja miha pi, ivombia ja Iheh ja ivo- 
mbia jaka ta bend' oba. Nja ma na, ebwa- 
havo tekai e patakwgte kabo metoda. Iheh 
ma na e. Ba bebwahavo pate pate pa, hu- 
bango. Nja a yeni joba i keke; ma na Iheh 
vitanaki vea ndi keke ekavine. Iheh ma na 
vine i be vea. Nja a bondi vea. Ba bebwa- 
havo beidengo jango, botemeke. Nja ma na 
o umba mbi ka joke ulema wa via ka poma 



74 THE BENGA PRIMER. 

mba ele tekai. Ba kunibakate ya mbuliwa 
Iheli ma na, mbi to vala o pepeke ; a valindi, 
ele te poniango o 'landi ; hwa vale vale we 
na mboka. Beja be hawudwendi, be teme- 
kete o tagulu okava. Nja ma na, Ihele mbi 
yokakandi ulema mehiu ka pomake mba ele 
te eame, e malevid' ave\ Iheli a hangalindi 
ena o elandi aju, ma na ya ndekai. Nja ma 
na e. Ta dika ya ovane. Ho to ja. Ba beja 
pa. Iheli behavo viango o elinga liwa. Nja 
ma na, oka, mbi vale ka levide ave iboko vi 
hwakwe behavo. Iheli a vae na du hwe be- 
havo, Nja a via ka tindia ma o mbela. Iheli 
sua o mwidi npakwe de. Ma na ndomina wa 
vahalg o ha mba nde? Nja ma na e be 'lo- 
mbo. Na bulu ba vaH ka nangia, nja na 
mwad' aju o ikondo; Iheli na ebungu o he. 
Iheli ma na, ndomina o yokinge mba, mbi 
kangalakide ngadi, vakana mbi yandi, ndi 
oninge da vakana mbi to miha. Ukili uhale 
Iheli a ka henjaka ngadi. Nja ma na a ya- 
ndi, ma tepe uhanga pwe o dia hwa, u veaka 
a dupwaka a vae na a soke ma Iheli. Iheli 
ma na, o haka l^nde ? Nja ma na e be 'lo- 
mbo. Nja a yandi, Iheli a pendindi o ikondo 
ja Nja, a hehi mwada nja o ebungu. Na bulu 



THE BENGA PRIMER. 75 

nja a nangindi uhanga a soki ma mwada 'ju. 
Iheli ma na o wei moto a ngani? Nja ma 
na, be. I be na va na ipe a ndi ave. Iheli 
ma na, nancli hange umba ncl' nave a roavaha 
o wea? Nja ma na, o kalake, pakaka, ho 
jake. Iheli ma na, umba ! o ba imboka ba 
ka yoke, ndi ba ka vaka na, Iheli a weile wa 
nja o mboka bakiyo uaju, a pakake na bulii? 
Xja a pakindi, a madendi; ma na Iheli ya- 
mbaka. Iheli ma na umba ! o ba mboka ba 
ka yoke mbea e takaka na baba ka vaka na 
iheli a wei 16 wa nja o mboka bakio u waju, 
a yambake na buhi? Nja a yambi mbea, e 
beindi, ma na Iheli ka benjake ekai. Iheli 
ma na Umba ! ba mboka ba ka yoke ekai 
e kalaka, nandi ba ka vaka na Iheli a wei 16 
wa nja, o mboka bakia u waju a benja na ke 
bekai na buhl? Nja a valindi ekai benjango, 
ma na Iheli yambaka bekai. Iheli ma na 
umba ! O ba mboka ba ka yoke bekai be 
kalaka, nandi ba ka vaka na Iheli a wei le 
wa nja, o mboka bakio u waju a yambanake 
bekai? Nja a yambi bekai a beidencli ma na 
Iheli vaka ho jake. Iheli ma e, ndi o hwe ho 
jake ho dimake vitua pela moto e ka die na 
bevehe bete, vakfma ma ndi a mawea moto a 



76 THE BENGA PRIMER. 

ngani. Nja ma na e. Ba climidi vitua ; o baba 
jake ovane: liange Iheli a te kabo yangwaka 
bevehe o pela Nja. O baba yodicli vitua, Iheli 
ma na hange ave ndo mawea moto a ngani 
ba makide ija buhwa boyaka. Iheli ma na 
umba mbi ka kutaina o ukabe. Nja ma na 
ukabe te u lukake n' utodu. Iheli a vali ka 
panama na jomba ja mebaje o ubia ; o ba 
mboka ba padi. Iheli a kutwaka, a keke 
umbila ; ma na Nja a t' ovane, Ma ndi a ma- 
wea moto aniu a — . Nja o mwa yoki nonane 
a vae na a pume bamo ma ndu. Ba lati- 
dendi ebeki a vea enene o uhenge latengo. 
Ba Nja pwe ome, pu, a ka dikakia. 



MEKANAIO.DI. 



Benyakide nd' o vatake. 

Idolo i tuakudwe mepenjo i ka longwi mboka. 

Iboko vi diakS ehuka via yangwakudwe ilale. 

Mwengi a pataka pele. 

Inine a katakwe o die na jomba ja vianga. 

Mwengi u weake pondo mwa dikakudwe. 

Mwengi a bomakandi ngama ipolo. 

Ibama ja njani ja makide evava. 



THE BENGA PRIMER. 77 

Ekengo ya ngani a' diakwe o molo. 
Ndembe a wei ibembe a ka bembemaka na 

Ndembe' a valia iibanga wa ve ma kokwi 

'lale. 
Bokeli o na ikoba. 
Ndembe na eaju a tubakwe ngwalo. 
Ikanga jave i kwangwanakide ave o yangwa- 

ke ja ilinka. 
O betake bweni bondende mbube o banga wa 

vonja wa mangalana wa kwa bonangi bn- 

kakaje bo puliake moto wa umude. 
Kalekale a mbaka o lemane. 
Ivi ja boho konja vava. 
Peta y' iya ndi e weakide ika. 
Sasala a yonganake. 
Ena ebabu ndi e hodnakg palie ubana. 
Eliahadu a luaki bwaie. 
Majoka ma ndembe n' utodu nja le a yake ? 

ndembe. 
Etikitaka majoka ma uluaka njango. 
Mwana o tamwake na ngndi lie e n' ibekn. 
Ba eliiki na miata ba mboka na njanjakade. 
Ehelele ma na o jewe o ka yanjamaka. 
Dili a a ya na vijo vieliepi. 
Bodelo na nvimba bokaka na mba. 



78 THE BENGA PRIMER. 

Eyoinbwa mwa nja ibuliu hwa tataka nyue 

angani. 
Uvava mwa pe ma te mwa unyunge. 
Ebaki a yeje mweli bapelia ba ka vengamaka. 
Upenjo mbaka a piuduaka boho. 
Mbuhwa mbuhwa mekanga mekanga biondo 

na biondo be bapanake. 
Hova i diake o etaka ja udi ibolonganake. 
paluanide majoi o be o paluanide bekaku. 
Betomba bebale mapakidi ma tito mabale. 
Ekengo o mani mayenge o makadu, e halia- 

lakidendi. 
Ekoto a mbua e pinyakidi n' uhenge\ 
E hamake' o bokola ya te e timbake o bokola. 
Ejaka yaka ndi e pakide" bepakwg mekuju. 
Uhaha mw' ijawe" u nd' o mwanga. 
A kwanake a waka. 
Mavuja matamba manje ma igaga. 
Fmidapaga na lenaka Luango. 
Medumbu mebale na weakide" Nduka na 

mwad' aju. 
Ndembe a tolaka mboka a to bweyuwe 

ukenda. 
Edia na enanga. 
Pombolo mahenge. 
Ngurm eliale ndi e kuduakide enene iwedo. 



THE BENGA PEIMER. 79 

Majoka a paka o dilia. 

Kuda tongetonge na o 'pape. 

Jemi a kainbe yenga, njaku o narabi bokaka. 

Eliio na lienge. 

Ibembe a wakite raeganga kota. 

E babak<? ya vengaka ngorabe. 

Boclia boeam bo hinakidendi nvelele na eti- 



Xdembe a tate yea a to nangia nguta. 
Mbwa mboma e waki na mangongo. 
Xganibi na weaHde edudumbe. 

Ma yake na buhwa ma wane. 

TTa jabua vilio yiaka o kilake ngando. 

kutaka raiaka itutu i yeneneke. 

Hale ja ndendg a kwakTve njo ibale. 

Kudu a kalaka ma ekoto, ngambe a kale m' 

uvata. 
Mahangu ma jemi ma nyungrrakide ibalu, 

ibalu a die na eaju. 
Xgoangoa na kuba. 
Hambi n' umba ukombi na mabada. 
Pilingane a weakidendi nrwana ukwea o 

penje. 
Ekano kannengo e pae iliuku, yakana e ma- 

kanui na eboki. 
Maya ma mava, makoba ma makoba. 



BO THE BENGA PRIMER. 

BevulaYula be yongakicle utombo o mani. 
Ngwai join na ngwai loambi na ngwai e jadi 

niakia umbencli. 
Utombo mwa mbwe' a Viala a nangakiendi 

ibongo na mbwei paka. 
Ivenda a betakwe na ngai ya ngani. 
Ebandandeinbo sa yoka maleva. 
Ena yaka a tingaka umbango. 
Emukuninku e wakidi na ibape ja mbingo. 
Utodu a waki pake, ndembe a waki pagu. 
Hangwe mboka a batakandi indomba ja me- 

baje. 
Mbnte na mbute ba yanaka, ave pala o va- 

make om6. 
Elinga n' ukanga, elinga a salaka n ukanga, 

ukanga a sale na elinga. 
Mbwei y nkeba n' ilale, nkeba a paka o mbo- 
ka y ilale, ilale a pae o mboka y' ukeba. 

Mbwei ya ehnka n' idango, elmka a paka 

o mbok" idango, idango a pae o mboka ya 

ehnka. 
Mbwa va va kange pelia e jadi nkanga. 
Mwambnla mokanda a kandaka viondo. 
Mbwei ya Nja na Iheli. 
Snlu dia kwambe yeko nib am a e pnknlaka 

mabedu. 



THE BENGA PRIMER. 81 

Na taka o pumia uheke a taki n' iitovg. 

Ija o ukanga mwa mangangYv r e. 

Hanga be idakid' o Mbwene. 

Ja mboka a be n' ihuku. 

Uhaha unene ndi u weakide uhingilanga. 

Iluku ja papapa a jakindi joraba ja melia. 

Kudu ma na kaho. 

Ikuke a wakindi o mboka ubaka.. 

Bapuku metove. 

Ikenga ivolo ja kengeke molo mbaka. 

Mabedu ma kwakate o molo mwa mbama. 

Etingibande e beyakide imbomba ja njaku. 

O die na matako, o vandake udii meduma. 

O die na nwana nyangwe' wa langudwe ja- 

mbo j' ukoko. 
Inani na dill a a waka o imati. 
Mbi yenekete a weakidendi 'liuka. 
Eko e bati mweni ya kandaka na nnveni. 
A dua bwalo a tombaka na ja he. 
Mwana ngani ibombibomba ikombikomba 

ilmku to mboka nyangwe, na hangwe. 
Ma buma ma buma, ma bovenga ma boven^a 

el' a kwaka na mabnnja ma ngani. 
Ekencla a ngani a umbwakudwe joba. 
Dongoclongo e tubakicli nyangala miha. 
Ihani malanga ma njabu a tito. 

BeujrR Tr. Prim. 6 



82 THE BENGA PRIMER. 

Ya Benga e nd' egala ya temeke o he. 

Dita a baka ivala. 

Uvii mbuhwa a nibaka o beta ekandangolo. 

Inani vegevege a kandaka n' ukolongo. 

Uliko a jabwaka vilio. 

Wa banga mbwia wa la ka jijia ukudi. 

Bwae bo ha be na inwaiia bwa nangamaka. 

Yoka wa meloma, mbala wa mehole, nd' e 

lende ya momi mwa yoka ya wa n' it ana j a 

mbala o ukanga. 
Mwadi mwa kwia na jemi, mwa ngia n' ibapa. 
Yambe yambe a mbaka o pa o ebunyS. 
Inani i pundaka n' nbwa, vakana i manan- 

giandi o yako ebe. 
Paka Paka a dibakete jom. 
Mwibi a bweakwe n' itambi. 
Eduka a jaka mwana ueamu. 
O buhwa na buhwa a mbaka o kwehe eheba. 
Kudu a bulu a yowanake behgka. 



THE BENGA PRIMER. 83 

NIUWE N' IYAVWANA. 

Nja velakid' ave ? 

Anyainbe. 

Nja velakidi belonibo biehepi ? 

Anyainbe. 

Anyambe a kalakate na hwe ? 

E ; Anyambe a kalakate na hwe o ejanga- 
nangobo aju. 

Anyambe a langwakia le hwe na o ejanganangobo aju ? 

A langwakii liwe opel' ajn mete, na opela 
Jisus Kraist mwan' aju, na opela 'liu e ka 
haie, na belombo bepakwe tepe. 

Anyambe a yokwakide le hwe na opel' aju mete ? 

A yokwakicli hwe na, a ncli bonene na 
bwam. 

Anyambe. a te na nyolo ka hwe ? 

Nyawe ; Anyanibe' a ndi 'lina. 
Ilina a lende ? 

Eina a ncli elombo e jadi, e ha be nangndi 
e wake. 

Ho ka yenete ilina ? 

Nyawe, ho be nangndi ya yene ihna. 

te na moto a ka yene Anyambe ? 

be na moto a ka yene Anyambe o he 
tekane. 



84 THE BENGA PRIMER. 

Anyambe a t' iboko viehepfi ? 

E ; Anyarabe a t' iboko viehepi. 

Ndi e lende eahu e ha yeneke ma ? 
Kabojana a ndi ilina, miha roahu raa yene 
ilina. 

Anyambe a yenekete belombo biabu be bake biehepi '. 
E ; Anyambe a yenekete belombo biahu 
be hake biehepi. 

Anyambe a ta yeneke belombo biebepi o njo paka ? 

E ; Anyambe a yenekencli belombo bihepi 
egombe yehepi. 

Anyambe a yokakate ndaga jebepi ijabu i kalake ? 

E ; Anyambe a yokakate nclaga jehepi ija- 
hu i kalake. 

Anyambe a yowudete belombo biebepi? 

E ; a yownclete belombo biehepi. 
Anyambe a yowudete nyang' abu e pikilakie ? 

E ; a yowudete nyang' aim e pikilakie. 

Ndi bwa lukaka o bandamide nyanga hu e hake ? 

E ; ho lukakandi o bandamide nyanga hu 
e hake, kabojana ho ibe na elombo ahu e ka 
kutie Anyambe. 

Anyambe a t' a baka belombo biebepi ? 

E ; a t' a haka belombo biehepi. 

Anyambe a nangudi wa na belombo bepakwe biehepi ? 

E ; A nangudi et£ mete wa, 



THE BENGA 1'RIMER. 85 

na 'lombo pakwe e diake e jadi bonene ka Anyambe? 

Nyawe, Anyambe a te wa. 

Bato baninge ba di n' Anyambe ? 

Balalo ; Hang we, na Mwana, n' Ilina lam. 

Ba behepi ekaba ba te Anyambe yaka ? 

E ; ba behepi balalo ba te Anyambe yaka. 

Ba te nyanga paka na ngudi n' ivenda ? 
E ; Ba te nyanga paka. 

Anyambe a yalake 'dia ? 

Nyawe, Anyambe a yalakS 'dia. 

Anyambe a kukide 'dia? 

Nyawe, a ka diate egombe yehepi. 

te na moto a ka bweide elombo Anyambe yehepi ? 
Nyawe, ho be nangndi ho yowake mbemba 
jaju jehepi. 

Anyambe a velaki le moto na ? 

A'Velaki nyolo jahu na mahg, ka mwa v8 
hwe ihna. 

Ilina a wakate na nyolo ? 

Nyawe, ihna a waka. 

nyolo e wake, ilina i keke le ove ? 

O nyolo e wake ilina i kekendi o ehiki ya 
'gombe yehepi. 

Nyolo e ka diate pe ? 

E, Jisus a ka pnmbudi nyolo o buliwa bwa 
madikanido. 



86 THE BENGA PRIMER. 

Wha lukaka o vaha belombo bia ehiki epakwe wa na 
bia he tekane ? 

E, Ho lukakandi o vaha belombo bia 'hiki 
epakwg wa na bia lie tekanS. 

Na nde le ? 

Kabojana liwa mbe o dika lie tekane ndi 
ho ka diandi o 'hiki epakwe egombe yShepi. 

Anyambe a velaki le hwe nande? 

Na ivenda jaju. 

Ho ka bendele Anyambe na ? 

N' itanda, n' ihaia, n' idilS jaju. 

Ho kalakiete Anyambe ? 

E ; Ho kalakiete Anyambe' dip a. 

Anyambe a langwakate hwe nyanga 'ju e vahake ho 
haka ? 

E ; Anyambe a langwakate hwe nyanga 'ju 
e vahake ho haka o ejanganangobo aju. 

Hwa lukaka o yokua ejanganangobo ya Anyambe ; 

E; Oninge ho yokuwe ejanganangobo aju 
hwa yowe na hwe hwa nyeve. 

Anyambe a hwe vengo elekanako aju ? 

E ; a vengo. 

Ho duwakale ya bovuve ove ? 
O join ja belekanako. 

Elekanako ya boho le nde ? 

Elekanako ya boho ndi, na o diakepe na 
Anyambe 'pakwS kab umba. 



THE BENGA PRIMER. 87 

Elekanako tekai e sombiakele hwe nde ? 

E sombiaki hw6 na, ho dilake Anyambe na 
ho ka kalakia kabo ma dipa. 

Elekanako tekai e kandakidele hwe nde ? 

E kandakidi hwe na ho veke ulema mwahu 
elombo pakwe kabo Anyambe. 

Elekanako ya bebale le nde ? 

Elekanako ya bebale ndi na, o hake ugano 
n kalakie. 

Elekanako tekai e sombiakele hwe nde ? 

E sombiaki hwe na, ho kalakiete Anyambe 
kabo ka mwa yokwakide hwe. 

Elekanako tekai e ka ndakidele hwe nde? 

E kandakidi hwe ipiga ja tanga, iha ja nje- 
ko, na maganga iyabua ja miondi n' ipaga ja 
melaga, na belombo bia janga tgdine biehepi. 

Elekanako y' ilalo e le nde ? 

Elekanako y' ilalo e ndi na, o tubake dina 
ja Anyambe etubetube. 

Elekanako tekai e sombiakele hwe nde ? 

E sombiaki hwe na ho yeneke dina ja An- 
yambe mahihi, na hwe ho ka dilake elombo 
e bakami na ma yghepi. 

Elekanako tekai e kandakidele hwe nde ? 

E kandakidi hwe bekangkang be ha be n' 
itinga. 



88 THE BENGA PRIMER. 

Elekanako ya benai e le nde ? 

Elekanako ya benai ndi na, yongakide bu- 
hwa bw' iyaja, o ka tataka ba bwam. O hake 
ba ehavo. 

Elekanako tekai e sombiakele hwe nde ? 

E sombiaki hwe na ho lenake buhwa bw' 
iyaja n' idile ja Anyambe\ 

Elekanako tekai e kandakidele hwe nde ? 

E kandakidendi ehavo ka' 'havo yghepi na 
bejopejope, na ijopa ja mepaka. 

Elekanako ya betano e le nde ? 

Elekanako ya betano ndi na, dilake" han- 
gwe* na nyangwe. 

Elekanako tekai e sombiakele hwe nde ? 
E sombiaki hw6 na ho tandake na o hekide* 
ba jaki hwe. 

Elekanako tekai e kandakidele hwe nde? 

E kandakidendi ihadivide na ipua j' iyokia. 

Elekanako y' utoba e le nde ? 

Elekanako y' utoba ndi na, O weake. 

Elekanako tekai e sombiakele hwe nde ? 

E sombiaki hwe* na ho baridamakide be- 
mena biahu na bia bapakwg. 

Elekanako tekai e kandakidglS hwe" nde ? 

E kandakidendi mabino meliepi, ekukubi, 
momano, metabu, ikila, inyungude, na iyana. 



THE BEXGA PRIMER. 89 

Elekanako ya hi-mbwedi e le nde? 

Elekanako ya hembwedi ndi na, o hake 
ihcmde. 

Elekanako tekai e sombiakele hwe nde ? 

E sombiaki hwe kengenge ya mapikilia, 
ndaga, na bekadi. 

Elekanako tekai e kandakidele hwe nde ? 

E kandakidendi elombo ya evove yehepi. 

Elekanako ya loambi e le nde ? 

Elekanako ya loambi ndi na, o ibake. 

Elekanako tekai e sombiakele hwe nde? 

E sombiaki hwe ka ha megono miahu 
bwam, ka bandamide ungiimba mwahu m6te, 
na mwa baj)akwe. 

Elekanako tekai e kandakidele hwe nde ? 

E kandakidendi iba, ibalana, mbalo, ijania, 
na bokehe. 

Elekanako y' ibua e le nde ? 

Elekanako y' ibua ndi na, o velakie bato 
bapakwe. 

Elekanako tekai e sombiakele hwe nde ? 

E sombiaki hwS ikala ja pakwepakwe 1 
egombe yehepi. 

Elekanako tekai e kandakidele hwe nde ? 

E kandakidendi bojoa, iyabana, ikanda, na 
inoka. 



i)0 THE BENGA PRIMER. 

Elekanako ya jom e le nde? 

Elekanako ya jom ndi na, o tanginake be- 
lombo bia ngani. 

Elekanako tekai e sombiakele hwe nde ? 

E sorabiaki hwe ka hweinie' na nyanga ya 
Anyambe e veke hwe. 

Elekanako tekai e kandakidele hwe nde ? 

E kandakidendi ivaliidi via ta. 

Belekanako tekabe be yokwakidete hwe nde? 

Be yokwakidi hwe na ho tandake Jehova 
Anyambe ahu n' ulema mwahu mwehepi, n' 
ilina jahu jehepi, na ngud' ahu yehepi, na 
bato bapakwe ka nyolo jahu mete. 

Mato wa boho wa Anyambe a velakidile nja ? 

Adam. 

Mwajo wa boho le nja? 

Iv. 

Anyambe a velakite ba bwamu ? 

E, a yelakite ba bwam na mbia. 

A dikakile ba 've ? 

O mwanga mwa Idem 

Anyambe a langwakiele ba nde ? 

A langwakii ba na, ba jakete bebuma bia 
bele be diakide o Iden biehepi papudengo 
yaka. 



THE BENGA PEIMER. 9\ 

Ba diakite bwam, na mbia ka Anyambe a velaki ba? 

Nyawe; bu' cliaka bwam na nibia ka An- 
yambe a velaki ba. 

Ba jakindi ebuma ya Anyambe e kandakide ba? 

E ; ba jakindi. 

Nja langwakii ba na ba jake ele tene ? 

Setan. 

Setan le nde ? 

Setan ndi ilina ja Anyambe i velaki bwam, 
ka ja ja beva. 

Setan a tubakwele njo jaka na? 

Devil. 

Nj' ivoniudwe ja Anyambe i vaki na, i ka vomudwi ba 
oninge ba ja ele tene ? 

Anyambe a vaki na, oninge ba jenge ya 

vakana ba wendi. 

Bato bebepi ba wakandi na o Adam a ba yokakiedi An- 
yambe ? 

E, bato bekepi ba wakandi kabojana Adam 
a pulakide elekanako ya Anyambe. 

Yene e le na ? 

Kabojana Adam nda pakide bobe o he, ka 
bobe bwa pade iwedo, ka bato bieliepi ba 
wake kabojana ba hake bobe. 

Iwedo tekadi i te kabo ja nyolo dipa ? 

Nyawe; i te na bebedi, njuke, ngebe, iwe- 



9^ THE BENGA PRIMER. 

do ja nyolo, na iwedo j' ilina o hel egombe 
yehepi. 

Helilende? 

Hel ndi iboko via maguga vi ha dimaka 
vea egombe yehepi. 

Bato babe ba valakudwele o hel nja 'gombie ? 

Ba kekend' o hel egombe abu e umwake o 
he tekane. 

Hwe behepi te ho hake bobe ? 

E ; hwe behepi ho haki bobe opela An- 
yambe. 

Hwe behgpi te ho di weango i vala ja heli ? 

E ; hwe behepi ho weango ivala ja hel, ka- 
bojana hwe behepi te ho hake bobe opela 
Anyambe. 

Ho hakale bobe opela Anyambe na? 

Ho hake bobe opela Anyambe n' ipikilia 
ja mapikilia mabe, n' ikala ja ndaga ibe, n' 
iha ja behadi bebe. 

Ho te ho haka elombo e ka pange Anyambe a yakidS 
hwe mabe mahu hwg metg ? 

Nyawe, hwa yale. 

te na moto a di na ngndi ya yonge nyolo aju met8 ? 

Nyawe, o be na moto a di na ngudi ya 
yonge nyolo aju mete. 



THE BENGA PRIMER. 93 

Ndi nja di na ngudi ya 3 r onge hwc ? 

Jisus Kraist a te na ngudi ya yonge hwe\ 

Jisus Kraist le nja ? 

A ndi rawana Anyambe. 
E lendc ya Jisus Kraist e hakidi o iyonge jahu ? 
A vakiendi ovia heven, a diaki momo, ka 
mwa wa o kras. 

E lendc e pangakidi Jisus Kraist a vaka ka wa opeT ahu ? 
Itande jaju i t and aid liwe. 

Jisus Kraist a uialiaka le na o mwa diakidi o he tekane ? 

A mayokwakidi bato ndaga ja Anyambe, 
na mwa mahaka tepe belombo bemamana- 
kwe bete. 

A hakile nja belombwe be marnanakwe ? 

A mapangakandi pagu i yeneke, bebokg 
be tamwaka, mebedi me j^ongaka, na bekengo 
be pumbwaka. 

Jisus Kraist a vangwakale kwe ove ? 

Ovia bobe na hel. 

Jisus Kraist a vangwakale hwe ovia bobe na ? 

A veki liwe ilina jaju iam i pangake hw6 
nielema meam, na ovane ndo liwe ho ka tan- 
de belombo beam. 

A vangwakale liwe o heli na ? 

A bapakidendi ivomudwe ja bobe bwalm o 
kras. 



94 THE BEXGA PRIMER. 

Jisus Kraist a yongakete moto wehepi ? 
Nyawe a yongake bato behepi. 
A yongakele banja ? 
Ba pitakide in a dip a iyonga. 

Bato ba ka pale o Jisus Kraist ajadi na ? 

Na ngebe opela bobe n' ikamide'. 

Jisus Kraist a te na ngudi na niwa tepe kamidengo na 
yonga bato bShepi? 

E, a te na ngudi na nrsva te tepe kamiden- 
go iyonge ja ba vake ma ajadi. 

Xdi ho ka ha lende e ka yonge hwe ? 

Ho kamakide Jeliova Jisus EJraist yakana 
ho yongindi. 

te na pele pakwe y' iyonga ? 

Nyaw6, i be na pele pakwe ka yonge 
kabo Jisus Kraist. 

Jisus a ka kamidete o yonge malina mahu egombe ye- 
bepi ? 

Nyawe, a yonge hwe oninge hwa wa na 
mabe mahu. 

Hwa nyeve o via o Jisus Kraist ajadi pani o mwa ngi te 
kamidengo ? 

E ; ho lukakandi o via pani kabojana hwa 
we egombe ahu e ka we. 

Be lenja belombwe be yejeke o himbide hwe na ho 
p.'ike o Jisus ajadi? 

Setan, bobe bwa melema miahu, na pani 
ja bato ibe. 



THE BENGA PRIMER. 95 

Ho hake le nde ibala ja belombo te bebe ekabe ? 
Ho uake Anyambe na a hanake hwe o bala 
belombo te bebe ekabe. 

'yninge ho kamidenge Jisus Kraist hwa tande ma ? 

E ; oninge ho kamidenge Jisus Kraist va- 
kana ho tandi ma, ho kalii ma, na ho yakie 
tepe ma. 

Nyolo ya Jisus Kraist e dikakudwe lave o mwa bekidi 
wango? 

Ekengo ya Jisns e vamakudwendi o ma- 
longa. 

A ngite o malonga bia na bwa buhwa? 

Nyawe, a pumbwakindi o buhwa bw' ilalo 
o mwa bekidi wango. 

Nandi Jisus a be lave kia tekane ? 
A valind' o heven. 
A kekile o beven ka ha nde ? 
A kekindi o heven ka kenje" bato baju 
iboko. 

Bato baju le ba nja? 

Bato baju ndi ba tandake, na ba yakakie 
ma behepi. 

Vi le nja ibokwe iviaju vi kenjakie ba? 
A kenjakii ba heven. 

Iboko via heven vi lenja jangwi? 

Vi ndi 'boko viam vitano, bobe bo be na 
ngudi bo paid ome\ 



96 THE BENGA PRIMER. 

E lenja 'gombia ya Jisus e ka nange bato baju o h6- 
v6n? 

Egombe 'abu e ka dike" lie te\kan6. 

Ba ka wi pe ? 

Nyawe ba we pe, ba ka dii na Anyambe o 
inbia ya egombe yeltepi. 
Kraist a ka vii pe o he fcekane ? 
E, Kraist a" ka vii pe o lie tekang. 

A ka viale nja 'gombie ? 

O buliwa bwa madikanido. 

A ka viale ka ha nde ? 

A ka viandi ka ygkide lie. 

A ka ha lena o mwa ka viS ka ye kid e he ? 

A ka purabudendi ba we we, na ma a ndia 
ba o mwa jadi. 

A ka yekidele ba ua ? 

A ka yekicli ba o belombo biabu be liakidi 
o lie tgkane bieliepi. 

Ho ka pa tepe ka yekudwe o boho bwa Jisus.' 
E ; lio ka pate ka yekudwe o boho bwa 
Jisus? 

Ba 16 ba nja ba ka huwudwe o buhwa tebonfi ? 
Ba kamakide Jisus iyongia. 

Behavo biabu beam be ka hundete ba ? 

Nyawe, belombo biabu be di liango beam 
bia' hunde' ba. 



THE BENGA PRIMER. 97 

Nd' e lende e ka buwude bato ba Kraist ? 

Nyanga ya Jisus e hakii ba. 

Jisus a ka nangale bato baju ove o bubwa bwa madika- 
nido ? 

A ka nangi ba o heven. 
A ka validele babe ove ? 

A ka validi ba o hel. 

Jisus a ka vale na baiani o bubwa tebone na ? 

A ka vwi na baiam na, "Ba paia ba di 
vambiango ibata vakani, jigakani ipangia i 
kenjakudwe inyeni ovia jali ja he." 

A ka vale na babe o tfubwa tebone na ? 

A ka vwi na babe na, " Yavakidi n' umba 
inyi ba di hakwengo, kekeni o yea yia 'gombe 
yebepi yi kenjakudwe devil na enjel jaju." 

Ho te bo paka o Jisus ajadi kia tekane ? 

E, ho te ho paka o Jisus ajadi n' ikalia. 

Nja yokwakide bwe ikalia ? 

Bina lam ndi i yokwakide hwe ikalia. 

Ho ka kalia lenja ? 

Ho ka kaliate kabo Anyambe' dipa. 

Ho ka kaliale Anyambe nja 'gombie? 

Ho kalakiete ma buhwa ka buhwa bw6- 
hepi. 

Ho kalakiele na dina ja nja ? 

Na dina ja Jisus. 

Benga Tr. Prim. 7 



98 THE BENGA PKIMEE. 

Anyambe a ka yokiate hwe ikalia jaliu o nyanga ya 
Jisus ? 

E ; oninge ho kalienge n' nlema. 

Anyambe a ka vete hwe ibiahu be ka jombe ma ? 

E ; Anyambe a ka vete hwe belonibo bea- 
mu biehepi. 

Ho ka kaliale ina nja belombwe ? 

Ho ka kaliand' Anyambe' na a yakide liw6 

mabe maliu, a yokwakide liw6 nyanga e di 

bwamu, a v8ke hw6 nlema mwakia ovane ndi 

O hw8 lio ka tande na liwe ho ka yokakia ma, 

vakana Anyambe a vambMiwe ibata o he te- 

kane, na ma a nanga hwe o heven o hwe ho 

ka we. 

Ho yokwakale belonibo te bia pele Anyambe na heven 
na hel ekabe ove ? 

ejanganangobo ya Anyambe. 

ISTdaja ja Anyambe i tubakwele na? 

1 tnbakwi na Baibili. 

E be elombo eamu na bato ba yokwaka ilanga ja bai- 
bili? 

E ; e ndi elombo earn kabojana om<3 ndi o 
hwe ho yokwake opela Anyambe na malina 
malm, na heven, na hel. 



THE BENGA PRIMER. 99 



IYOKWANIDE YIA MALfiNDWE. 

1. Nja velakid' ave ? 

Upangii Anyambe nda' velaki Kioto na 
mahe uia he. Gen. 2 : 7. 

2. velakudwe lena ? 

Mbi velwengo na maliihi n' iraaraanwe' ite". 
Psa. 139 : 14. 

3. velakudwele nande ? 

Hekakide Anyambe o nyolo ave na ilina 
jave be didi bia Anyambe. 1 Cor. 6 : 20. 

4. Anyambe a lende ? 

Anyambe a ndi Ilina. John 4 : 24. 

5. Mbeinba ya Anyambe lende ? 

Anyambe a ndi itande. 1 John 4 : 8. 

6. A tepe mabua na bole ? 

Anyambe ya pakwepakwe e ha be na bobe, 
e di mahua na hohonganengo. Deut. 32 : 4. 

7. Babe banja ba Anyambe ba tandake ? 

Mbi tandaki ba tandake mba. Proy. 8:17. 

8. Anyambe a tandaki bato babe ? 

Anyambe a lingwaki na bato babe bnhwa 
bwehepi. Psa. 7 : 11. 



100 THE BENGA PRIMER. 

9. nyanga ya na ndembe ka ave nonane a yongakide 
tepe Anyambe ? 

Yongakide nancli Uveli mwave o hwi jave 

ja ndembg. Ecc. 12 : 1. 

10. Anyambe a ta yeneke ave ? 

Ave Anyambe e yeneke" mba. Gen. 16 : 13. 

11. Anyambe a te iboko viehepi, a yeneke belombo 
biehepi ? 

Miha ma Jehova ma te iboko viehepi, ma 
hilake bobe na bwam. Prov. 15 : 3. 

12. Anyambe a yokakate nyanga ave e kalake yekepi ? 

O be na ndaga o emi aing ndi hilakete o 
Jehova o yowudete ya yehepi ta. Psa. 139:4. 

13. Anyambe a yowudete ipikilia jave jebepi? 

Mbi yowudete belombo be vakg ulema 
mwavS biehepi. Ez. 11 : 5. 

14. Baibil e ndaga ya Anyambe ? 

Ilendwe jehepi i vekudwi na itumbwana ja 
Anyambe. 2 Tim. 3 : 16. 

15. Malendwe ma ka yalele o ha ave nde ? 
Malenclwg ma hole ma didi ma yalake o 

ha avg iyowe nal' iyonga. 2 Tim. 3 : 15. 

16. sombiakwi na langaka Baibil ? 

Butaka Malendwe. John 5 : 39. 

17. Baibil e diake lena ave ojadi ? 

Yitwa o beko biame na bwe o njea ame. 
Psa. 119 : 105. 



THE BENGA PRIMER. 101 

18. Ndaga ja Anyanibe i ka tatand' ave oninge o tan- 
daka ja ? 

Mbi kutango ndaga jave o 'buraulenia ame 
na mbi' diake na ngiidi e bake aye bobe. 
Psa. 119 : 11. 

19. Anyambe a le yobanengo ba ndenibe o Baibil na ? 

Ba pundake iyaha jam 8 ba ka dui mba. 
Peov. 8 : 17. 

20. Anyambe a le yobanengo Krisani o njuke na? 

Mbi ka clii na ju o njuke. Psa. 91 : 15. 

21. A yobanake bena o 'bedi? 

Jehova a ka vadidi ma ikondo ja ikanga ; 
o ka bongwandi ikondo jaju jehepi o 'bedi 
aju. Psa. 41 : 3. 

22. A yobanakele Krisani na iwedo ? 

Tombete mba tamuwa itaba ja edingilie y' 
iwedo, mba bange bobe, kabojana o n' nmba, 
ntumbe mwave n' ikagu jave be yadakidi mba. 
Psa. 23 : 4. 

23. A yobanake leaa o bonyamo ? 

Jeliova ncli Utati mwame, mba nyame. 
Psa. 23 : 1. 

24. A le yobanengo nyuwe na ? 

Hangwe ya ba ha bena bahangwe, na Uy6- 
kidi mwa mialika ndi Anyambe o edia ju ya 
hole. Psa. 68 : 5. 



102 THE BENGA PRIMER. 

25. A yobanakele batodu na ? 

Tombete igona janyu itodu, unibi ma mbi 
ka bapendi inyeni kwanga-na vala o ho we ja 
nyuwe ; mbi velango mbi ka bokwandi, umba 
mbi ka bajDendi n' umba mbi ka vengidend' 
ave. Isa. 46 : 4. 

26. Belombo biehepi be kovaki bana ba Anj^ambe 
bwam ? 

Belombo bieliepi be baki ta o bwam bwa 

ba tandake Anyambe. Rom. 8 : 28. 

27. Belombo biabu beam be vakia lave ? 

Ya bovekwg earn yehepi na ya bovekwe ya 
lianjabiengo yebej)i e vakiandi oba, e liuba- 
kandi ovia o Hangwe a bwe ajadi. Jas. 1:17. 

28. Omotoube? 

Behepi ba hango bobe ba b6 paclengo iveii- 
da ja Anyambe. Rom. 3 : 23. 

29. Bobe bo pakile o be na ? 

Bobe bo pakindi o lie na moto nmbaka. 
Rom. 5 : 12. 

80. Bato babe ba ka valand' o hel ? 

Bato babe ba ka valudwend' o hel. Psa. 
9:17. 

31. Ilina jave i ka yonga lena? 

Kamakidg Upangii Jisus Kraist vakana o 
yongindi. Acts 16 : 31. 



THE BENGA PBIMEB. 103 

32. Upangii Jisus a vakile ka ha nde o he ? 
Kraist Jisus a vakiendi o lie ka yonge bato 
babe. 1 Tim. 1 : 15. 

83. Kraist a ndi Anyambe ? 

A jadi niolo mwa behepi, Anyambe y' ibata 
egombe yehepi. Rom. 9 : 5. 

34. Kraist a ndi ovia egombe yehepi. 

Ma te a diaki na Anyambe o jali. John 
1:2. 

35. Kraist nda' velaki belornbo biehepi? 

Ma nd' a velaki belombo biehepi ; o bena 
elombo e di velwengo eaju e lia yelakidi. 
John 1 : 3. 

36. Kraist a ulwaka ? 

Jisus Kraist a te nyangate ya paka, vaiko, 
na buhwa, na egombe yeliepi. Heb. 13 : 8. 

37. Kraist a yowudete belombo biehepi? 

Upangii o yowudete belombo biehepi. 
John 21 : 17. 

38. Kraist a ta' haka belombo biehepi ? 

Ngudi yehepi e vewengo mba o heven na o 
he. Matt. 28 : 18. 

39. Bato behepi ba hekakide ? 

Mwana pani ka ba ba hekakide Hangwe. 
John 5 : 23. 



104 THE BENGA PRIMER. 

40. Beyokwedi ba kalakii Kraist ? 

O ba ba yeneki rna ka ba ba kalia ma. 
Matt. 28 : 17. 

41. Kraist a mayakidi bobe ? 

Ndi ovane nd' inyeni o ka yowS na Mwana 
raoto a na ngudi o he yakide bobe, (ja ndi 
ijaju ja va n' ubedi niwa ngadi na,) Umwaka, 
nangaka ikondo jave, wa vala o ndabo ave. 
Matt. 9 : 6. 

42. Mot' upakwe a te a yakide bobe ? 

Nja didi a yakide bobe hanga kabo Anya- 
mbe dipa ? Mark 2 : 7. 

43. Anyambe a vaka lena Kraist na? 

Eka 've, O Anyambe, e ndi egombe yghepi 
na 'gombe yghepi. Heb. 1 : 8. 

44. Mwana wa Anyambe Kraist a ulwaki moto ? 

Anyambe a levakudwendi o mehoni. 1 Tim. 
3:16. 

45. A yadakindi iyokwanide jaju na belembo? 

Kamakidi mbani opela beliayu m6t6. John 
14:11. 

46. Belembo biaju be diaki beite ? 

O na ndembo ipakwg it6 pakwgpakw^ ja 
Jisus i hakicli o boho bwa beyokwedi biaju 
i ha bS lendwengo o ejanganangabo tekae. 
John 20 : 30. 



THE BENGA PRIMER. 105 

47. A baki lena o be ? 

A niakekendi a keke a liaka bwani. Acts 
10 : 38. 

48. Ubingini te kabo Kraist dipa ? 

O bena dina ipakwg i di vewengo l)ato 
ibomaka ja oba ijaliu i ka yonganwe. Acts 
4:11. 

49. Ulati te kabo Kraist dipa, ? 

Anyanibe e te yaka, na Ulati umbaka o 
hangane ya Anyanibe' na bato, moto Kraist 
Jisus. 1 Tim. 2 : 5. 

50. Kraist ndi Ukamanii mwabu ? 

Ukamanii na Hangwe, Jisus Kraist ueanm. 
1 John 2 : 1. 

51. Kraist a babalakidendi opela 'bu? 

A halialakide tep6 opela 'hu. Eom. 8 : 34. 

52. Kraist a tandaki ba ndernbe na mwa vabaki ba ba 
vaka o mwa jadi ? 

Jisus a vaki na, Dikakani ba ndernbe, n' 
inyeni o kandakidi bani ba vake umbi jadi. 
Matt. 19 : 14. 

53. nyanga ya na o na ebmnulema ebe ? 

Ebumulema a nd' iyabana wa na belombo 
bieliepi na mwa na bobe boite m6te\ Jer. 
17:9. 



106 THE BENGA PRIMER. 

54. Ba ndSmbS m8tS ba haka fcepg bobe? 

Ba hunganakate o ba ba jakwe ba langwa- 
ka bojowa. Psa. 58 : 3. 

55. Elekanoko ya AnyambS e vakfl bna bato babe na? 
Ilina i haka bobe i ka wandi. Ez. 18 : 20. 

5G. ka pale o hevrn na '. 

Oninge mo to a to jawe epakwe njo a yene 
ipangia ja Anyambe. John 3 : 3. 

57 IjawS epakwS njo ISnde ? 

Ulwakudw8p8ni ilina ja melema manyu. 
Eph. 4 : 23. 

58. Ho ka yowele na moto a jandipS epakwS njo? 
Ya Anyambe c jake yeliepi e balaki lie. 
1 John 5 : 4. 

69. Ilina lam i haka 18na ijaw€ jalm ipakwS ? 

Oninge moto a to jawe na miba na Ilina a 
ngie ipangia ja Anyambe. John 3 : 5. 

60. Ilina lam nd' i lwakide hwS ? 

A yongakidi liwe n' ituka j' ijawe iyana na 
iludwe j' Ilina lam. Titus 3 : 5. 

Gl. Ilina lam i tubakwSndi o Malendwe na, AnyambS ? 

E lende ya Setan e didi ave londango o 
'bumulema ijowia ja Ilina lam ? O be jowia- 
ngo bato, nd' o jowiango Anyambe. Acts 
5 : 3, 4. 



THE BBNGA PRIMER. 107 

G2. Bebuma bia Hina lende ? 

Bebuma bia Ilina ndi itandg, upeyo, jonga, 
iyika, kenga, bwam, ikamide, hwe, nditi. 
Gal. 5 : 22, 23. 

63. Moto a ka diate Krisan a' levide na a ndi nonane na 
ihadi viaju? 

O ka yowendi bani na bebuma biabu. 

Matt. 7 : 20. 

64. lukakand' o kalia ? 

Bato ba lukakand' o kalia egombe yeliepi. 
Lu. 18 : 1. 

65. lukaka tepe o kalia opela 'lombo ave e vabake 
y6h6pi? 

Yowakideni Anyambe o elombo yeliepi 

i vah a janyu n' ikalia n' ijomba na ilanga 

jaju. Phil. 4 : 6. 

66. Ho kalakiele ua dina ja nja? 

Mbi ka band' eanyu e ka nwe na dina jame 
jeli^pi. John 14 : 13. 

67. Kraist a vfiki na a ka vi nyanga 've e uwake ? 

Uwaka, e ka vewend' ave. Matt. 7 : 7. 

68. Ikalia jave i ka yavwanwete oninge ave lilimidengo 
bobe? 

Jeliova a yokie niba oninge mbi tanginaka 
bobe o ebumulema ame. Psa. 66 : 18. 

69. Ho kalakie opela bato bapakwe ? 

Mbi levakand' inyeni o bolio bwa bieliepi 



108 THE BENGA TEIMEE. 

na ijoniba, ikalia n' ihahalide na ilanga ja 
Anyambe be hakwe opela bato behepi. 1 
Tni. 2:1. . 

70. Anyarnbe a kandakidendi ikalidi vibe ? 

O tubake cliiia ja Jeliova Anyainbg ave o 
nane. Ex. 20 : 7. 

71. Anyambe a ka bale ba ikalidi vibe na? 

Jeliova a yene a tubake dina jaju o nane 
na a be kobango. Ex. 20 : 7. 

72. E bobe na nioto a kanaka ? 

O kanakie tombe oba, tombe he, tombe 
ekana ipakwe. Jas. 5 : 12. 

73. Bubwa bw' iyaja bo tatakwe lena ? 

Yongakide buhwa bw' iyaja itata ja bwa. 
hole. Ex. 20 : 8. 

74. Iyaja i hakudwe lenja ? 

Iyaja i hakudwe nioto. Maee 2 : 27. 

75. Iyaja i bakudwe lenja 'gombie ? 

Ka nrwa yaja behavu biaju be hakidi bie- 
hepi o buhwa bwa henibwedi, ka Anyanibe a 
vanibia buhwa bwa henibwedi ibata ka mwa 
nyevide bwa. Gen. 2 : 2, 3. 

76. Anyambe a yobanakidele Israel na oninge ba ta- 
tinge bubwa bw' iyaja bole? 

Oninge o ludenge itambi jave o buhwa bw' 
iyaja ovia ilia ja mbia ave o buhwa bwanie 



THE BENGA PRIMER. 109 

bwa hole, Ha ttayS <> ka trubaka buliwa bw' 
iviija aa mbia buhwa bwaJehova bwa hole 
bo dilakwc, Da ii;i\c d ka dilakg ma, o hao 
])clc j;i\c mete, mi niivc o due mbia avfi m6t6 
ii.i liiivc o kale ndaga jav6 mete: vakana 
nandJ o peyidi nyolo avfl m€t$ o Jehoya, n' 
umba mbi ka pangand' ave* o kahamaka o 
loboko la lie 1' udomba. Isa. 58 : 13, 14. 

77. Bana ba yokakie bahangwS aa baoyangwS? 

liana vokakii bahangw€ banyu na banya- 
ngw€ banyu na belombo bighgpi kabojana 
ekae e fcandakidSndi Upangii bwam. Col. 
3:20. 

7> s . Baibil e vakft ISna bana ba hadivakidS bahangwS 
na banyangwS aa P 

Jaki Da a hailivakule hangwe* naba nya- 
ngwe*. Deut. 27:16. 

7'.'. I tekakidfi tepS batodu? 

T< 'liic o bolio bwa ba myolo na nyuwe na 
n;i\c o ka hekakide bolio bwa utodu. Lev. 
19 : 32. 

80. BahaogwS na banyangwS ba bana ba Benjake ba na 
ba bake bobe, tpfi ba yokwakidS b£ > 

Tumbwanaka mwa o njea ju e lukake o 

vala vakana a venggmeke' ome o mwa ka clic5 

utodu. Prov, 22 : (5. 



110 THE BENGA PRIMER. 

81. An3'ambe a sombiaki babangwe na banyangwe ba 
bana na ba bomake ba orange ba baka bobe ? 

Bomaka mwan 1 ave ipite i ngitewe, na 
ilina jave i kobake opela iya jaju. Prov. 
19:18. 

82. Anyanibe a vaki lena Eli na o rawa ba kandakide 
bana baju ? 

Mbi in a languango na nibi ka yekidi nclabo 
aju egonibe y6bepi opela bobe bwaju bo di 
yowengo; kabojana bana baju ba bevengo 
nyolo jabu na ma a' kandide ba. 1 Sam. 
3:13. 

83. kandakudwi na o weanake? 

O weake moto. Ex. 20 : 13. 

81. Baibil a vaka lena moto a binake mwana nyangwe ? 

A binake mwana nyangwe wekepi a ncli 
mveani. 1 John 3 : 15. 

85. Diaka na ngambi ulema? 

Joba i' kweakie na malingwa niave. Eph. 
4 : 26. 

86. Ho timbake bobe ? 

O vake na mbi ka lia tepe ma pani ka mwa 
di mba liango. Proy. 24 : 29. 

87. Baibil e kandaki ndaga ja seke ? 

Hango ibe i' pnmake udumbu mwave. 
Eph. 4 : 29. 



THE BENGA PRIMER. Ill 

88. Uhungini inwahu «a vaka, lena ba bebutnulema kC- 
ngenge na ? 

Ibata na ba bebumulema kengenge, kabo- 
jana ba ka yenendi Anyambe. Matt. 5 : 8. 

89. E te bobonganengo na o nangaka eloinbo e ba be 
eave ? 

Oibake. Ex. 20:15. 

90. Ipebua na bieja be ba be bobonganengo be kanda- 
kudwendi ? 

Udoclo mwa bojowa u many a o AnyambS 
ajadi. Proy. 11 : 1. 

91. Iyabana k' ij r abana webepi a kandakudwendi ? 

Moto a balake na mwa yabake mwana 
nyangwS elomba ka 'lombo. 1 Thess. 4 : 6. 

92. E bobe na nave o diaka o vee inwana ja bobo- 
nganengo ? 

Bato babe ba nangaki njembi ndi ba ti- 

mbake. Psa. 37 : 21. 

93. Bojowa ka bojowa webepi bo kandakudwendi? 

Langwanakiani pakwepakwe. Eph. 4 : 25. 

94. Anyambe a yenekele mejojowa na? 

Belebu be jo wake be many a o Jehova aja- 
di. Prov. 12 : 22. 

95. Mejojowa ba ka bawe lena? 

Mejojowa nriehepi ba ka paliii ngabo abu 
o etima e yoclake' na vea. Bev. 21 : 8. 

96. E bobe na o velaka upako? 

O yalakS upako mwa bojowa. Ex. 23 : 1. 



112 THE BENGA PRIMER. 

97. E bobo na o hamanakide upako mwa bojowa? 

kekC o keke o betaka na nave o liubaka 
ona ubapi mwa malango o bato bave bajadi. 
Lev. 19 : 16. 

98. kandakudwi na o tanginake 1 
O tanginake. Kom. 13 : 9. 

99. Itangina a bobc o Anyambe ajadi? 

It angina i jadi ikalia j' ngano. Col. 3 : 5. 

100. Baibil e vaka lcna opela itanda ja hika ? 

Itanda ja hika ndi tina ya bobe bweliepi. 
1 Tim. 6 : 10. 

101. Moto w' itangina a ka hweiniete ulema? 

A tandake liika etano a hweinie na hika 
etano, tombe a tandake bwinge o liwemie na 
bwinge. Ecc. 5 : 10. 

102. Ho diakc bwemiengo n' itingidi viahu vi didi ? 

Mbi yokuwango idia ja hwemiengo n' iti- 
ngidi viame vi jadi vieliepi. Phil. 4 : 11. 

103. E bobe na ho vilinganakc belorabo bia he ? 

O tandake lie, tombe na belombo be didi 
ome\ 1 John 2 : 15. 

104. Ilia ja bobe na belombo behale a te bobe pan! te 
ka belombo bcnene f 

A ka tate" belekanako biehfipi na mwa kaba 
na yaka a kobango b6hepi. Jas. 2 : 10. 



THE BENGA PRIMER. 113 

105. Na o dia na dina iani na o dia na hika cite o ka dia 
iSnde ' 

Dina iam a panakwe wa na hika eite. 

Prov. 22 : 1. 

106. Ipahia ja hika cite a na makibi? 

Mbi vaki n' inyeni pakwepakwe e ka dii 
bokolo na nioto a cli kenango a ngakia o 'liiki 
ya keven. Matt. 19 : 23. 

107. na eloinbo epakwe e dipe iwea wa na ilina ? 

E lende ya nioto e ka kove oninge a pallia 
lie yehepi na mwa nyange ilina jaju mete? 
E lende ya moto e ka yeye o mahana ma ili- 
na jaju. Mark 8 : 36, 37. 

108. sombiakwe na diaka na kengfi na bova ? 

O behalakideni ilia ja bwani n' ikaba, ka- 
bojana niiambote mia janga tedine me ta- 
ndakidendi Anyambe bwam. Heb. 13 : 16. 

109. Ho hakele banja bwam? 

Pani ka liwe lio di na egombe ho hake 
bato beliepi bwam, wawa ndi ba ndabo ika- 
mide. Gal. 6 : 10. 

110. Mekuge ba te ba nyevekS mambo, na b;\ ba diaka 
tepe na bova ? 

Oninge o diinge o bolio bolio ulema mwa 
babango u velielekudwendi liolionganengo 
na nyanga ya moto e janidi, lianga liolionga- 
nengo na eaju e lia bene. 2 Cor. 8 : 12. 

Benga Tr. Prim. 8 



114 THE BENGA PRIMER. 

111. ka ha lena oninge bato tave lilimidengo iha ja 
bobe? 

Tandakani baloni banyu, vambakia ba ha- 
kak8 inyeni ibata, hakani ba binak' inyeni 
bwam, n' inyeni o ka kalakiani opelS ya ba 
ngongolake inyeni na ba liaka inyeni evita. 
Matt. 5 : 44. 

112. E lende ka vite ipuhwa ja nditi o he tekane ? 

Eyanga na savulaka ba ka kwi na bonya- 
mo. Prov. 23 : 21. 

113. Beyunga ba ka ha lena o 'hiki e vake ? 

Na miibi na batangini na beyanga na ba- 
kilani na bapatwani ba jige eliiki ya Anya- 
mbe. 1 Cor. 6 : 10. 

114. Pakide nyolo ave iyejudwe oninge na bene ndi be 
ka vite ipeya o 'hiki tekae na o e vake ? 

O liilake ive o ja i di vei, o ja i veke eliini 

aju imagi, o ja i ninganakS ja m6te liolionga- 

nengo ; i ka komandi o madikanido ona mba- 

mba, na ja i ka lovandi ona pe. Prov. 23:31, 

32. 

115. Wa babe idikaj' imataja maku oninge ibengane 
jave i pangaka bato bapakwe ba peyaka? 

E bwam na o diaka o je melioni na o mate 
ive naba elombo ka 'lombo ya mwana nya- 
ngwe e vungulanake tombe eaju e kabanake' 
naba e vahamakide ma. Rom. 14 :21. 



THE BEXGA PRIMER. 115 

116. E te lukango na o keke iboko vi' iyejudwe ? 

Banibwaka via, o tonibake na via piele, 
ulwakia via mbuhwa, wa toniba. Prov. 4:15. 

117. ka ka lena idurna ja iyejenie ja devil ? 

Vaniakeni nguba ya Anyanibe yekepi ovane 
ndo inyeni o ka yale itenide na mekanda mia 
devil. Eph. 6 : 11. 

118. Kraist a vaka lena balati ba monga na ? 

Ibata na balati ba monga, kabojana ba ka 
tnbwi na bana ba Anyanibe. Matt. 5 : 9. 

119. Pikilakia kabo nyolo ave mete ? Kraist a pikilakii 
kabo nyolo aju mete ? 

Pele Kraist a' tandakide nyolo aju mete. 
Rom. 15 : 3. 

120. E hobonganengo na o diaka o bae ebavu ? 

Hina i ka baka i ka yoki nja. Prov. 19:15. 

121. "Wa lukaka o bala malingwa mave? 

A di bodilo n' ilinguwa a bwam wa na wa 
ngucli, na a pangakiS ilina jaju a wa na a na- 
ngake mboka. Prov. 16 : 32. 

122. Diaka na kenga n' ulunda ? 

Diakani n' ulunda. 1 Peter 3 : 8. 

123. E bobonganengo na o yavwanaka moto na rnbimba 
naba makeka ? 

Iyavwana ibabu i timbaki malingwa. Prov. 
15:1. 



116 THE BENGA PRIMEK. 

124. E hohanganengo na o yabanaka ? 

Moto a kandake nioto a bakakS na ju a ta- 
kidendi elaba o beko biaju. Peov. 29 : 5. 

125. Njea ya bapuli e bobabu ? 

Njea ya bapuli e nd' ekolo. Prov. 13 : 15. 

126. Njea ya baiam e lena? 

Njea jaju i njea j' ulunda, njea jaju je\hepi 
i njea ja jonga. Prov. 3 : 17. 

127. Bato babe ba yenekete mbia ? 

Jehova ma na, Jonga i be o bato babe ba- 
jadi. Isa. 48:22. 

128. ka wandi ? 

E kenjwgngo bato njo paka na ba ka wa- 
ndi, ndo iwedo kelebe vakana y6ke. Heb. 
9 : 27. 

129. Iwedo i pakile o he na ? 

Bobe bo pakindi o he na moto umbaka, na 
iwedo na bobe. Eom. 5 : 12. 

130. Baibil e vaka lena Krisan iwedo na ? 

Ibata na bawewe ba wak6 n' Upangii. 
Kev. 14 : 13. 

131. Krisani ba ka balandi iwedo ? 

Iwedo i miudwendi ibala. 1 Cor. 15 : 54. 

132. Njaveke ibala? 

Ilangw^ i diaki na Anyambe a veke hwe 



THE BENGA PRIMER. 117 

ibala opela Upangii mwalm Jisus Kraist. 
1 Cor. 15 : 57. 

133. Ba ka tirabipe o 'mena? 

Iwela i vakandi ja ba didi o malonga b6- 
hepi i ka joke joi jaju na ba ba puma. John 
5 : 28, 29. 

134. Nyolo e ka punibudwendi ? 

Nyolo te e wake 'kang e ka varaendi e ha 
waka. 1 Cor. 15 : 53. 

135. ka pand' o yeke ya Anyainbe ka yekudwe ? 

Mbi yeneki bawewe bakale na banene te- 
naetenie o bolio bwa Anjanibe, na bejanga- 
nangobo bumudwengo, na ejanganangobo 
epakwe bnniudengo e jadi ejanganangobo ya 
'mena ; ka bawewe ba yekudwe o belombo be 
diaki lgndwengo o bejanganangobo te, koho- 
ngangngo na behadi biabu. Rev. 20 : 12. 

136. Jisus a ka va lena ba tandake ma o buhwa bwa 
yeke na ? 

Ba ibata ja Paia, yakani jigakani eliiki e 
kenjakudwe inyeni ovia o jali ja he. Matt. 
25 : 34. 

137. Jisus a ka va lena babe na o buhwa bwa yeke ? 

Yengemekeni umba mbi jadi inyeni ba di 
hakwengo, o vea via egombe yehepi vi kenja- 
kudwe dgvil na injeli jaju. Matt. 25 : 41. 



118 THE BENGA PBIMER. 

138. Kraist a kenjango ba tandake ma iboko? 

Mba li ka kenje inyeni iboko. John 14 : 2. 

139. Ba ka le ovone ba ka yenindi utambo egornbe ye- 
hepi? 

O pwanja 've o na ti ya mbia, o ena 'vS 
eyomi o na upeyo mwa egombe yehepi. Psa. 
16:11. 

140. Badii ba heven ba yenepe betunia? 
Anyambe a ka titwi manyangadiba mehepi 

o miba mabu ; ome wa diepe n' iwedo na 
ng6b6 tombe na mbembe ; na meliio mia die- 
pe ome. Eev. 21 : 4. 

141. Ipa ja heven i nd"elombo ebabu ? 

Haka na ngudi ingia ja jambe ihale, kabo- 
jana mbi vaki n' inyeni na baite ba ka va- 
hand' o ngia om6 ndi ba yale. Lu. 13 : 24. 

142. Bato behepi ba tandakandi mbia ya heven na ba 
ba vahaka ya ? 

Diha i be ySnengo, na dita i be yokango, 
na belombo bia Anyambe be di kenjango ba 
tandake ma be ngiango o 'bumulema ya mo- 
to, ndi Anyambg a levidi hwe ba na Ilina 
jaju. 1 Cob. 2 : 9, 10. 

143. Ebano ave yehepi o Anyambe na bato ba didi 
lende? 

Tandaka Jeliova Anyambe avg na ebumu- 
lema 'vS ygbSpi n' ilina jav£ j6hepi n' nlema 



THE BENGA PRIMES. 119 

mwavg mwehepi, na navS o ka tandaka moto 
a bakake na nave panika nyolo ave niSte. 
Matt. 22 : 37, 39. 

144. ka levide lena o tandakandi Anyambe na? 
Oninge na o tandakandi mbani, tataki be- 

lekanako biame. John 14 : 15. 

145. lukakale o ha bato bapakwe na ? 

Pani k' inyeni o vahake bato ba nak' inyg- 
ni liaka tepi bwi nonane. Lu. 6 : 31. 

146. E lende ya Anyambe e nwaki ave na haka, ave o 
di ndembe okava ? 

Wa ndakie mba ovia o 'gonibe tekae na, 
Paiau ave ndi Utumbwani niwa nd6mb6 ame. 
Jer. 3 : 4. 

147. Anyambe a ka vaba lende ave ojadi oninge wa 
nanga ma na a diake Utumbwani mwave ? 

Jehova a yahakale aye ojadi nde, kabo iha 

ja malma n' itanda ja ngebS n' itamua hubia- 

ngo na Anyambe ave ? Micah 6 : 8. 

148. Idia ja Krisan ya pakwepakwe i lende ? 

Ho yokakeni iliukn ja upako mwgliepi : 
Bangaka Anyambe, tataka belekanako biaju, 
kabojano ya moto yehepi nd' ekae. Kabo- 
jana Anyambg a ka padendi ehavu yeligpi o 
yeke na elombo y' ikutakuta yehepi, tombe 
e didi bwam na tombe e didi bobe. Ecc. 
12:13,14. 



120 THE BENGA PKIMER. 




JOMU JA BELEKANAKO. 

I. O diake na Anyambe epakwg 
kabo umba. 

II. O hake ugano mwa bopakaka, 
tombe eliini ya elombo e jadi o heven f| 
oba, tombe o he ibomako, tombe e 
jadi o miba o ibomako ja he. O balamake 
nyolo ave o mia mejadi, o dilake mia, kabo- 
jana umba Jehova Anyambe ave - mbi ndi 
Anyambe y' ivuva, e pakide bobe bwa baha- 
ngwg o bana bajadi na la mbamba ilalo n' 
inai ba binaka mba ; e levakide ngSbe" o ta- 
jen i tandake mba ijadi, na ba ba tataka be- 
lekanako biamg. 

III. O tubake dina ja Jehova Anyambe' 



THE BENGA PRIMER. 121 

ave o nane ; kabojana Jehova a yene a tuba- 
ke dina jaju o nane na a be kobango. 

IV. Yongakide buhwa bw' iyaja itata ja 
bwa. hole. Janjaka liwi utoba na nave oka 
liaka behavu biave biehepi. Ndi buliwa bwa 
herabwedi bo ndi iyaja ja Jehova Anyambe 
ave : o hake bwa ehavu eave, naba niwan' 
ave wa nionio naba niwan' ave wa rawajo, 
uhaii mwave mwa momo naba uhaii mwave 
rawa momo, naba bembe biave, naba mwengi 
u jadi ntema mwa manibe mave ma mboka. 
Kabojana Jehova a velakindi oba na he na 
manga na belombo be jadi ome biehepi o 
hwi utoba, ka mwa yaja o buhwa bwa he- 
mbwedi : ovane ndo Jehova a vambakiedi 
buhwa bw' iyaja ibata ka mwa nyevide bwa. 

V. Hekakide hangwe na nyangwe ovane 
ndo hwi jave i ka yave o ehiki ya Jehova 
Anyambe ave e veki ave. 

VI. O weake moto. 

VII. O hake ihonde. 

VIII. O ibake. 

IX. O velakie a bakakg na nav6 elombo. 

X. O tanginake ndabo a ngani; o tangi- 
nake mwada ngani, naba uhaii mwaju mwa 



122 THE BENGA PRIMER. 

momo naba uhaii mwaju mwa mwajo, naba 
nyati aju, naba as aju, naba elombo ka 'lo- 
mbo e jadi eaju. 



IKALIA JA TJPANGII. 

Hangw' ahti a jad' o heven, dina jave i 
diake hole. Ipangia jave i vake. Upango 
mwave" u hamake o he, ka mu jad' oba. Yo- 
ke - hwe o buhwa tekabo beja bia buhwa bo- 
huhu. Na nave o ka yakide" hw6 pani ka 
hwe ho yakide ba hake hwe bobe. O vala- 
kide hwe" iyejudwe - , ndi vengekidg hwe o 
bobe. Kabojana ipangia, na ngndi, n' ive- 
nda, be ndi biav6 egombe yehepi. Emen. 



THE BENGA PRIMER. 123 



VIEMBO 1. 

1. Mbi tandakandi Jisus Kraist, 

Mbwe ame earn, 
A tandaki mba ovio, * 
A tataki mba bwam. 

2. Mbi tandakandi Jisus Kraist, 

A diakind' o heven, 
Ovane a t' ovia he, 

Ka ha bato baju bwam. 

3. Mbi tandakandi Jisus Kraist, 

A vakiend' o he ; 
Na ka ha bato baju bwam 
Ka mwa a wa o kras. 

4. Mbi tandakandi Jisus Kraist, 

Uhungini mwame, 
Oninge mba kamide ma 
A ka nangi mb' o heven. 

5. Mbi tandakandi Jisus Kraist, 

Mbi ka lati naju 

mwa kavia ka late 

Bato baju o he. 



124 THE BENGA PKIMER. 

6. Mbi tandakandi Jisus Kraist, 
A mwana Anyambe 
A ka hungini nyol' ame" 
bobe na o hel. 

VIEMBO 2. 
1. ndi na 'hiki earn 

baiam ba tumbwakide, 
Ehiki ya jonga n' upeo, 
Na ibenda ja heven. 
Hw' aland' ovone ; 
Ho ka bati koroa j' ibalana 
Ehiki earn oba. 

2. ndi na 'hiki earn, 
ngebe ha paka, 

Ehiki e ha yakwe mbembe 
heven a bendakwe 
Hw' aland' ovone. 
. Ho ka bata koroa j' ibalana 
Ehiki earn oba. 

3. ndi na 'hiki earn, 
Ewake ya yenwe ; 
Ivititi ja ngi oine, 

E ndi na bwe n' ipanya. 

Ho ka pandi, 
Ho ka bata koroa j' ibalana 
Ehiki earn oba. 



THE BENGA PRIMER. 125 

4. ndi na 'hiki earn, 
Ya itande na hwe. 
Ho ka diand' ovoni bwam 
Na dia Anyambe oba. 

Ho ka pandi 
Ho ka bata koroa j' ibalana 
Ehiki eam oba. 



VIEMBO 3. 



Anyambe o nd' ipite jame 
Ja 'gombe yehepi, 

Ena Ve e betidi mba, 
Mbi be pe n' ipite. 

ka tumbwanaka beko, 
nginga ya 'mena, 

ka padi mba ka dia 
pwanja 've tepe. 

Mbi jadi oba, n' Anyambe 

A die, mba peya, 
Mbi vahakandi kab' ave, 

Umbi jadi o he. 

Oninge 'mena ya maia, 
N' ulema mwa kamba, 

Anyambe nd' ilale jame, 
Na ngudi ya baiam. 



126 THE BENGA PBIMBE. 

5. Bato ba dikake* avft, 

Ba wakandi im-ic, 
Megano mi& yongti )•■■ ba, 
l>a ba ka yamd. 

6. Ibongia ja Anyambd, 

1 ka tandidi tnba, 

Emi aim- e ka liainan.', 

kal>n ehekw* ave\ 

VI UMBO 4. 

1. Bato babe bilak£ni 

Mwana wa Anyamb6, 
A tukake bobe bwahu, 
N:i makia maju. 

2. A vakii mfite" oba, 

I\.i mwa huba <> lie ; 
A vangwaki hwe* mfl mfite* 

Ka hilaki niani. 

3. A vakindi ka yongfi hwfi, 

Mil llirfr o lillllr, 

Nil 'lickw' ajti in< itfi 'in-in- : 
Ka hilaki mani, 

4. Bain babe ba kekfini, 

Jisus a bandi bfl ; 

Y;ika, vakani j)aiii we, 
K;i hilaki mani. 



THE BENGA PRIMER. 121 

5. Ba timbakidi, ba vaki 

Jisus ajadi ; 
Umwakani, kekeni we, 
Ka hilaki mani. 

6. Ho ndakudwendini mete, 

Na 'Nyambe ya oba, 
Ka dia na bato baju : 
Ka hilaki mani. 

VIEMBO 5. 

1. Ebumulem' earn 

E tandake Jisus, 
Yejeke ngud' ave, 

Kenake kuma 'ju : 
Langwakia oba na he, 
Ka ma a tandakid' ave. 

2. Ibenda j' Anyambe, 

N J itand' o pel' ave, 
Ndi be pangaki ma, 

A memeki iha 
Ja 'havu di bonene wa, 
Na nyang' ahu e ka yowe\ 

3. A vengekidendi 

Koroa 'ju earn, 
Na kemba aju tepe, 
Ka mwa huba o he. 



128 THE BENGA PRIMER. 

A yaka-a taka makia, 

A wakindi ka yonge hwe. 

4. A pumbwakind' o he, 

Mboka ya b a we we, 
A balindi Setan, 

N' ivenda inene, 
Ubali a betind' oba, 
Ka pangia o eka 'ju. 

5. Jisus hwa timbe ave 

Inangana jahu, 
Nandi ho vend' ave 

Ebumulem' ahu ; 
Ho be na 'lombo epakwe, 
Wa vahaka p6 epakwe. 

VIEMBO 6. 

1. Umwaka ilina jame, 

Bendak' Uvangui mwave, 
A uwakand' live viembo ; 
Itande jaju nd' o nane. 

2. mwa yeneki mba kwango, 

A ngite a tandake mba, 

A hunginaki mb' inyanga ; 

Itande jaju nd' o kena. 

3. Tombekete ndoba ite, 

Tombekete he na hel ta, 
A tumbwanakate mba bwam ; 
Itande jaju nd' o yada. 



THE BENGA PRIMER. 129 

4. A temengo baka n' umba, 

Oninge njuke ya lata 
Pivi, ka Vindi y' ivitit', 
Itande jaju rid' o nyeve. 

5. Ngud' ame e ka segandi 

Piele, vakana mbi wendi, 
Ndi benge mbi tumbwakide 
Itande jaju iwedo. 

6. Benge mbi betake oba, 

mwehe u ha be n' ihuk^, 
Mbi ka tumbwidendi na mbya, 
Itande jaju tepe oba. 

VIEMBO 7. 

1. Bato babe vakani we, 

Mebedi na mekuge, 
Ba behepi, ba vakete, 
Jisus a vengakandi ; 
A na ngudi, 
bomake pi penda, 

2. Ba nyamake, vakani we, 

Vakani, iye, iye, 
Hekakideni Anyambe, 
A hunginakate hwe, 
nane pa : 
Ka, kwakeni o-nanS. 

Beagslr. Prtm. 9 



130 THE BENGA PRIMER. 

3. Ulema u himbakide, 

Yakateni nonane, 
Kraist a vahakandi nygni, 
Vaki pani, okava : 
Kraist a yongg, 
Jisus a de ivenga. 

4. Ba di na maumba ba vake, 

Wa yale pe o via, 
Oninge wa vengideni, 
Na ta nyeve nyevengo, 
Hanga baiam, 
Babe ndi ba ndakudwg. 

5. Hilaketeni a duwi 

Nyeni, n' inyi wa yoki 
Ka mwa yakidi o ele, 
Na, e hanjabiendi, 
Mbi madendi, 
Ekae e beni twetwe" ? 

6. Jisus Kraist a betind' oba, 

Ka hahalide Hangwe, 
pel' ahu ya behepi ; 
Pitakide kabo ma : 
Jisus dipa, 
Nd' a ka hag inyeni bwam. 



THE BENGA PRIMER. 131 

VIEMBO 8. 

1. Wahu nd' ave Jeruselgm, 

Mbi ka pand' ovonS, 
'havu ame e ka maie, 
Ivenda n' utambo. 

2. E le nja 'gombie eame" 

Ka yene mehenge 
Miave, me di ngeninggni, 
Na hik' e yodake ? 

3. E le nja 'go-mbiS earne" 

Ka bete ovonS, 
Ka lata na ba validi, 
N' Uhungini mwame" ? 

4. Ovone" o kebakendi 

Idem yehepi ; 
Bobe bwa pae p8 omS, 
Ka ha hwe pahaka. 

5. E le nd' eame e mbakg 

banga iwedo, 
Mbi di na wahu Kenani 
Eamu o boho. 

6. Apasteli na basaki, 

Ba valind' ovone, 
Piele, vakana Krisani, 
N' umba ba valindi. 



132 THE BENGA PRIMER. 

VIEMBO 9. 

1. Yokaka joi j' itandS, 

I vakandi ukodi ; 
I pehekendi malale, 
I ninganakendi he. 
E maiendi, 
Yokakani Uyongi. 

2. E maiendi, ndaga earn, 

E pangake mbya 'ngn6, 
Ibata ja Uhungini 
I vakiandi oba. 
E maiendi, 
Baiam yongakideni. 

3. Ma nda' hanjabakide" pa, 

Ndembo ya sale javyo, 
N' iyohana ja Anyambe 
Hel ya bangide pe" hwe" 
E maiendi, 
Baiam yenekeni mbya. 

4. Benjel bonwaka tepeni 

Ngambi ka yale njamba ; 
Behepi o he na oba, 
; Bendaken' Imanyuel ; 
Bendakeni, 
Ivenda n' a wakidi. 



THE BENGA PRIMER. 133 



YIEMBO 10. 



1. Hilakeni ka mwa vake, 

Diango o eka 'ju, 
Nandi babe yokakani, 
Ka ma a ka vae, na, 

wendini 
egombe yehepi ? 

2. Yokakani nibemb' e ka yw6, 

Na mahihi manene, 
E ka ywe na ngudi mete, 
Eahu e ha yete : 

Mbembe 'nene, 
Eahu e ha yeni. 

3. A ndi diango 'kavane, 

Na ndembo ja itande, 
Te mbi vahaki ma mbembe, 

ma a vahaki mba. 

'Gombe 'amu, 
Umba mbi diakidi. 

4. Yokakani joi jaju 

1 ka pumbwanidendi, 
Nandi ho ka ha le pi na, 

Ibeka i ka kale ? 
Hwa hae p6 
Elombo ka elombo. 



134 THE BENGA PRIMER. 

VIEMBO 11. 

1. na tongo e jadi ti 

Na makia ma Kraist, 
Na babe ba tukwe ome, 
Ibeva jabu pa. 

2. mwibi u wakid' o kras, 

A peaki na ya. ; 
Tombe mbi di bobe ka ma, 
Mbi ka tukand' ome\ 

3. Uyongi makia mave" 

Ma nyange ngud 7 aju, 
Kabo tyaty' e di vangwango, 
Ya yonga y6hepi. 

4. Umba mbi pitaki tongo 

Ya makia mav6, 
Mbi tumbwakidend' iyong6, 
Nala umbi ka we. 

5. Vakana mbi ka tumbwidi 

Viembo viam wa, 

emi te ya bob' ekae, 

E nangiend' o he. 

VIEMBO 12. 
1. vengakidepg, mot' ube, vakate, 

miba ma 'mena ma vovolakandi, 
Uyong' u nd' okava, a vahaka ive, 
Ndi a v6kend , ave iyonga o nan6. 



THE BENGA PBIMER. 135 

2. vengakidepe, o be o pejeke 

Itande na ngebe ja 'Nyambe eave? 
Tongo aju ndi bwe, o be o leveke 
tuka n' itanwe o makia maju? 

3. vengakidepS, mot' nbe, o ngebe 

E ngite e ndakia ave o buhwa ; 
Igende ja yokwe, i ka tombi piele ; 
Na joi ja yokwe o da ya malonga. 

4. vengakidepe, Ilina ja 'hekwe, 

Ja durawe njo ite i ka senjand' av6, 
Ka made ekenda ya 'mena iguga, 

Ka nyanga o bulu bwa 'gombe yehepi. 

5. vengakidepe, piele vakana 

Oba e luindi, na he ya vengeme, 
Bawewe behepi ba ka li o yeke, 

Nja ngude mot' ube e ka hawe ave ? 

VIEMBO 13. 

1. Nja ka chr iyaja ? 
Iyaja j ilina, 
I bepe ihuku ja he, 
Tombe na la manga. 
Itimbia. Iyaja i jad' o heven, 
Iyaja i jac? o he veil, 
Oba e di n' utarnbo pa, 
Iyaja i jad' o hev6n. 



136 THE BENGA PRIMER. 

2. He ya v6e hwe mbya 

Ahu e yombwake, 
Emena ya maia o he, 
Tombete iwedo. 

3. He e na ng6be ti, 

Ndo' na 'mena oba, 

E ha yejwe na mepuma ; 

'Mena te nd' itande\ 

4. ndi na iwedo, 

Ja we n' iveguma, 

Mahihi ma n' iwedo tfi 

Ma 'gombo yehGpi. 

5. Anyambe ya 'hekwe, 

Na ya pakwepakwe, 
Yokwakide hwe behepi, 
banga 'wedo tfi. 

6. banga hwa dumwe 

ave o jadi, 
Vakana hwe ho nyangindi 
'gombe yehepi. 

VIEMBO 14. 

1. Wa la lave utamuwi, 

Lengango he ya ngebe ; 
Wa we na nd' e ti na manga, 
Evemba av6 ya maie ? 



THE BENGA PRIMER. 137 

Itimbia. Mba land' o ipangia, 

ka lati n J iimb' ivenda, 
Haleluya, bendakeni. 

2. tubaki mba mwengi bwara, 

Umba dipa o njea, 
Ndi elombo ya hae mba, 
Mbi n' Utumbwani uyam. 

3. Wa yene 'Tumbwani mwam6, 

Jisus a tataki mba, 
A ka ham mba o njuke, 
egombe yehepi. 

4. Yiho vP Vedo n'ivova 

Ivolu, via bangide ; 
Iwedo i ka hi mba bwam, 
Jisus a n' umba ome. . 

VIEMBO 15. 

1. Anyambe ho tandakandi 

Iyaja t' ijave ja he, 
Nd' o n' iyaja yajwe oba, 
Ja malina i vahake. 

2. Ho ka diand' o 'hiki av6 

Eamu, o njuke ya he 
E ka mende e payepe, 
Ka haba na lembo lahu. 



138 THE BENGA PRIMER. 

3. Baloni ba numbake hw6, 

Ba viepe ka lona hwe, 
Inaka ja paye ome, 
Kabo iyaja iyamu. 

4. Buhwa ngave bo yombwakwe, 

Yalake hwe iya o he ; 
Ho dike njea tekane, 

Hwa yaja Anyambe a didi. 

VIEMBO 16. 

1. Kekeni o he yehepi, 

ka pakwakani bato 
Ba emi yehepi, sango 
T earn y' iyonga ekane. 

2. A ka dite dina jame, 

A ka yongi n' iyongide ; 
Ndi a ha kamakide mba 
A ka wandi 'gomb' j^ehepi. 

3. ka yokwakidi bani, 

tata belekanako 
Ibiame be jad' inyeni 
Languwango biehepi. 

4. Mbi n' inyen' egomb' yehepi, 

Kwanga naP ihuku ja he, 
Kabojana mbi na ngudi 
Ya he na oba yehepi. 



THE BENGA PRIMER. 139 

VIEMBO 17. 

1. Tumbwakide viembo 

Via Mwan' udambe Kraist, 
Emi yehepi umwaka, 
Ka bende Uyongi. 
Itimbia. Xgebe e be Von6, 
Xgebe e be Vone, 
heven e di n' itande pa, 
Xgebe e be Vone. 

2. Tuinbwakid' iwedo, 
X' ipumbua jaju, 

X' ihahalide opela 
Ba di vanguengo. 

3. Tumbwakideni bwam, 
njea 'nyu ya heven, 

Peakani hwi jehepi, 
Na Jisus Upolo. 

4. Ho ka yoki piele, 
Na, Bana vakani. 

Piele, vakan' a ndii hw6 
Bangi baju wabu. 

VIEMBO 18. 
1. Buhwa bwa madikanido 
Bo ka mamanwendini, 
Ibeka i ka kalandi 
Wa na tajen ya ngadi. 



140 THE BENGA PRIMER. 

Nja ka teme" ? 
Bato babe ba teme. 

2. Uyekidi u ka yenwe, 

U di batango kemba ; 
Vakana ba vahaki ma, 
Ba ka vandi na ma, na, 
Pai' eamn, 
Vandaka hwe o buhwa. 

3. Monda mwaju nd' u ka mude" 

Ba jad' o he na manga, 
he yehepi ka njenge, 
Ba ka vahi mapepu. 
Inyi babe, 
Nandi o ka ha li na ? 

4. ngambi e ka hapuwe, 

ka likimandini ; 
Inyeni o ka yoke, na, 
Babe, kekeni o vea, 
Na Setani, 
Na enjel jaju ibe. 

5. Ndi tango e tandaki ma, 

Na ba ba dilake ma, 
Ya nd' eaju e ka ndii, 
Na, Okani, ivenda 
Jame mete 
Ja egombe yehepi. 



THE BENGA PRIMER. 141 

VIEMBO 19. 

1. Bato babe ho mavii 

Ka ndia nyen' o buhwa, 
Ka ja isango ja sango. 
Wa vieni ? kani, 

Ka dieni ; 
Jisus nda' ndakii nyen'. 

2. Vakani, o kani pani, 

Beja be di kokango, 

Oninge wa puhwanani, 

ka tubana li nja ? 

Inyi babe, 
Nd' o ndakudweni 'sango. 

3. Vakani, o kani pani, 

lingaki, betaka, 
Vitakeni Uhungini ; 

Ma ndi u ka hane hw6, 

U t' umbaka, 
Bato babe kekeni. 

4. kia t6 ya Ilina, 

1 kalaki na baka 
Ba yalake 'pikilia, 

Ndi o pumaki jani ? 

Bato babe, 
ka dumandi jani ? 



142 THE BENGA PRIMER. 

5. Kweakani naP ukodi, 
lingaken' utove, 
Dikaki Sadam tekane" 
timbakeni ibei. 

timbake, 
Ka bengeni utove. 

VIEMBO 20. 

1. inyeni o di ndembe, 

Ycmgakid' Uveli mwanyu, 
'Gombe e vuvakiandi, 

Ya mbya anyu e ka maie. 

2. Bato babe ba kekendi 

Na maumba marine" m6t6, 
Ba nyangakandi iwedo, 
N' ihakwe" o miolo miabu. 

3. Mahe" ma timbaki mah6, 

Ilina i betakandi, 
Hanga ka dia o heven, 
Ndi kabo ka kwa o vea. 

4. Mbi bangaki dina jave\ 

Yokwakide mba mbi yowe\ 
Iwedo i ka nange mba, 
Veke" mb' ilika j' itande. 



THE BENGA PRIMER. 14S 

VIEMBO 21. 

1. dina jave, AnyambS, 

Ho longiend' ave ndabo ; 
Kenjake ndabo ave hole, 
Wa tata ya na mahihi. 

2. bato bave, na babe, 

Ba ka kalie okava, 
Yokakia ndaga jabu, 
Iyakide mabe mabu. 

3. Yokakia bahaii bavg, 

ba ba pakwake 'sango ; 
Badaka ibata jave 

ndaga i pakwakudwe. 

4. moi ma bana bahu, 

Ma tumbwakide hosana, 
Oba na he ba latake 
Ka bete viembo vi' 'bende. 

VIEMBO 22. 

1. Ilina pepwaka, 

Baloni ba tewe, 
Ba vahakand' o vengide 
Tepe ave oba. 

2. Pepwaka, kalakia, 

dikak' eduka, 
Yanaka buhwa bwebepi, 
Na ngudi y' Anyambg. 



144 THE BEXGA PRIMER. 

3, tubak' ibala, 

diake dia. 
Ehavu av6 ya rnadwe, 

Kabo koroa pa. 

4. Haka nal' iwedo, 

1 ka padend' ave 
Anyambe ajadi mete, 

mboka 'ju earn. 

VIEMBO 23. 

1. Sasa yokaka mba ngebe, 

Anyambe o pSle henga VS, 
Bulwakid' ipule jam6, 
ehekwe ave 'nene\ 

2. Tukaka ibeve jame, 

Tanak6 mba Via bobe, 
Kabojana mbi memindi 
Ipule jame jehepi. 

3. Bobe bwam6 bo nd' o boho 

Bwame egombe yehepi, 
Mbi beviendi kab' ave, 
Na bobe o miha mav6. 

4. Ovane o ka huandi, 

ave ka kale na hwg, 
Wa die tep6 na njengi, 
ave ka yekide hwe\ 



THE BENGA PRIMER. US 



VIEMBO 24, 



Bato babe vakani, 

Kraist ma na vakani wo, 
vengakidi peni, 

Njea 'nyu ya bendi bwe. 
Hakani ekenda anyu, 

Pani hanga ovio, 
Nala he ven, n' ivenda 

Inene mete jaju. 

Ba ha kamakide ma, 

Ba payepe ovone, 
Ba habe na enjeli, 

Na bato baiam oba : 
Ba yeni tepe Jisus, 

Na Anyambe ma m6te ; 
Nja ka tande o pehe 

Na Kraist mbwei aju earn. 

Bandamakide sasa, 

Banga o paye ome, 
Banga wa la o heli, 

develi ajadi 
Na bato babe tepe\ 

Maguga ma na nav6, 
Oninge wa la ome, 

Hanga ma buhwa baka. 



B*tus» Tr. Prim. 1 



J46 THE BENGA PRIMEK. 

VIEMBO 25. 

1. Babaka emi ame 

Mbya t' enene 'kane, 
Na mbi ka tubaka av6, 
Ave o nd' uwame. 

2. Babaka ilina 

Jame ehekw' ave" ; 
Bangi ba vahe miba wa, 
'hiki ya Vele. • 

3. Mbi salinakandi 

Iboko tyatyi ave, 
Ka yene ivenda jave, 
Ka yoka 'hekw' ave. 

4. Oninge itandS 

Jave i die n' umba, 

Emena ame e ndi nane, 

Na mbya tepe e be. 

5. Ave o nd' uwame, 

Ilina jame, i 
VevekeiK? o ave jadi ; 
Mbi pitidend' ave. 

6. Mbi tatakudvvendi 

Na ngud' ave mete, 
Mbi vitaki pe Hangw' ame, 
matambi maju. 



THE BEXGA PRIMER. 147 

VIEMBO 26. 

1. Mbi kahakudwe n' ibevg, 

Mbi jakudwendi na bobe, 
Mbi viendi a kwakidi, 
A bevidi hwe behepi. 

2. hwe ho jakwe mekeke, 

Bobe bo langind' iwedo ; 
Anyambe a vahake bwam, 
Nd' umba mbi ndi bobe boite\ 

3. Yelaka mba uleni' uyam, 

X' ilina ja ngeningeni, 
Mbi yowake janga jame, 
N' ihunginwe jame tepe. 

4. Mbi kwakand' o boho bwave, 

Mbi pitakand' ehekw' av6, 
Mba tani mete o bwebwe, 
Egalani e nd' ulema. 

5. Jisus makia mave pa, 

Ma ka tuki mba o bobe, 
Ma ka tani mba botano, 
Hanga elombo epakwe. 

TIEMBO 27. 
1. itamua n' Anyambe, 
ulema uyam, 
njea e panyake bwe, 
Na la Mwan' udambe. 



148 THE BENGA PBIMEK. 

2. Mbya eame e yeneki 

N' Anyambe, e lave ? 
Inyevide ja Jisus, na 
Ndaga jaju tepe ? 

3. Mbi yongidSndi mawela 

Ma hwe ma tombidi, 
Ndi ma dikidi mb' ivaha 
Ja he ha londake. 

4. Timbaka, Ilina lam, 

Ulomi mw' iyaja, 
Mbi binaki bobe bwam6 
Bo valakid' ave\ 

5. Ugano mwehepi uyam 

Mbi madilakendi, 
Hanaka mbi vengide ma, 
Ka dile kab' ave. 

6. Nonane mbi ka tamui 

N' Anyambe bwam na hw6, 
Nonane bwe e ka panyi 
Nala Mwan' udambe. 

VIEMBO 28. 

1. Jisus a nd' Utati mwamS 
Mba yenepe janga ite 
Tombe mahihi na ng6be ; 
Uhungini u nd' urawam6. 



THE BENGA PRIMEB. 149 

2. Jisus a nd' Hale janie 

Mbi ka longandi ovone 
Mba bange mbwia na tonda 
Uhungini u nd' umwame. 

3. Jisus a nd' Upolo inwame 

A pangakii mba ono 
A ka nangi mba o hevgn ; 
Uhungini u nd' umwame. 

4. Jisus a ndi Tata oba 

A kabakii mba bwamu 
Mbi ka dilendi ma dipa 
Uhungini u nd' umwame. 

5. Jisus a ndi Uvangui, 

Emena aju ndi ivango ; 
A ka diate uwame 
Na la egombe yehepi. 

VIEMBO 29. 

1. Anyambe ibende jave, 

N' ilanga ja bwamu bwav6, 
Na ilevide j' itande 
Jav6, be behavu beam. 

2. Buhwa bw' iyaja bo bwamu, 

Ipikilia ja 'mena 
I ngakie mba ulema, 
IvingidS ja Anyambe. 



250 THE BENGA PRIMER. 

3. Mbi ka peja na Anyamb?, 

Mbi ka bendendi behavu 
Biaju bia 'hekwe n' ivela, 
Ehoka 'ju e nd' o danga, 

4. Beboki ba V ona tito, 

Ba wakate ona tito, 
Ba kaliye na ba bende 
Anyambe e velaki ba. 

5. Ndi mbi ka pahii ngabo 

Ya ivenda o heveni, 
'hekw' e ka hanjabide 
Mba inyevide j' ulema. 

6. Uloni mwame unene, 

Bobe, inwa nyungudepe mba, 
Setan na bobe bw' ulema, 
Ba weyepe jonga jame\ 

VIEMBO 30. 

1. 'hiki ya baiam oba, 
na mboka y' iyaja, 
Jisus a valind' ovong, 
Ka tim' inwa jame. 
Itimbia. n' iyaja ja b' ikamba, 
n' iyaja ja b' ikamba, 
n' iyaja ja b' ikamba, 
n' iyaja jAve, 



THE BENGA PRIMER.. 151 

pide 'pakwe ya Jadan, 
metove mia Iden, 
'le ya mena e Jake, 
n' iyaja jave. 

2. A bongwaki mba ilika 

Ja egombe yehepi, 
Na umba mbi ka bembandi, 
'hiki te y' utambo. 

3. Bebedi bia ngie om6, 

Tombe ngebe na njuke, 
Nd' o iboko te viamu, 
Mbi ka bata korowa. 

4. Iwedo i ka balwendi, 

Mehio mia diepe, 
Inyi ba di variguwengo 
Tumbwakideni na mbya. 

5. Tumbwakideni bajigi 

B' ivenda na upeyo, 
ka ngiandin 'o mboka, 
Mambe maju ma ndi bwe. 

VIEMBO 31. 

1. Mba vahaka o dia he, 
Tombe he yehepi 
Ya dia 'arae, na bato 
Ba dilaki mba pa. 



152 THE BENGA PEIMER. 

Itimbia. Uhungini mwame, 

A ndi utambo mwa heven. 

2. Mba vahak' o dia oba, 

na enjel ya bwe, 
Tombet' upeyo u nd' om6, 
N' upeyo nd' umwame. 

3. Ndi rnbi ka vahaud' o dia 

Iboko viame, 
Vi ka hanjabid' upango, 
Mwa Uyongi mwamS. 

4. Mbi bepe" n' ivaha 'pakw6, 

'm6na n' iwedo, 
Kabo ibende ja Jisus, 
Ibende jaju pa. 

5. iha i bendake ma, 

Mbi ka hate na mbya • 
njuke e peide ma, 
Mbi ka yene njuke. 

6. I b' iboko ; tombe oba, 

Tombekete o he, 
Vi ka haig mba upeyo, 
Vi ka haig mba hev£n. 

7. Ndi idia o pela ju, 

A vekidi 'mena 
Ivangua ja hw6 bato, 

E ndi emeiui am?. 



THE BENGA PRIMER. 153 

VIEUBO 32. 

1. Mwanina, o valindi 

iyaja ja heven, 
Nd' o hwa yen' ave nggbe, 

ba tango na bwe. 

2. Mwanina, nyolo ave" 

Ya li ka tongwe o he, 
Nd' ilina jave oba, 

1 peaki na Kraist. 

3. Mwanina, o dikindi 

Betunia bia he ; 
Bebedi na mahihi, 
Mbembe na ngebe" pa. 

4. Mwanina, bobe bwavg 

Bo yidwengo na Kraist, 
Na o latindi oba, 
Na baiamu ba heven 

5. Mwanina, o veAvengo 

Korowa Ve ya bwe, 
Ho vahakandi tep6, 
Tvenda janga te. 

VIEMBO 33. 
1. Bato yokolakideni, 
Jisus a kalaki, na, 
Babaii ndi ba vahakwendi 
mwanga mwame o he. 



154 THE BENGA PRIMER. 

Itimbia. Ka, mehomano ma nd' o hevgn, 
Mwan' anie, nja ka be ? 

2. Nja ka dike bwamu bwa he, 

Bo ndi iyabana pa, 
Opela 'havu na iha. 
Be veng-ake ma ome ? 

3. Nja ka vae umba nd' ekane, 

Ka mwana Samuel ovio ; 
Upangii, kalakate, 
Uhaii mwave a ndi de. 

4. Nja ka vee mba belombo 

Ibiaju biehepi, 
Ipahia ja 'hekw' am£, 
Ulingu mwaju mwa he ? 

5. N' ipahia ja ko-rowa 

Y' ivenda ite na bwe, 
'havu aju opela 'me, 
E ka madwe. Nja ka le ? 

VIEMBO 34. 
1. Mbi ndi saje ya kras mete 
Uviti mwa Jisus 
Mbi ka bangand' ehavu aju 
N ? iyene j' ihani. 
Itimbia. Uhungini mwahu, 
A balindi lie na hel 



THE BENGA PRIMER. 155 

2. Mbi ka bapwend' oba tepe 

ikondo iam 
bapakwe ba yanind' o 
Manga ma makia. 

3. Mbi latake na baloni 

Mbi tudake poma 
He tekane ndi mbwei ame" 
pele Anyauibe ? 

4. Mbi ka yam Upangii 

Yeke mba ihana 
Mbi ka bapi njuke tep6 
Yajango ngud' ave. 

5. Bato bave ba ka bali 

Tombete ba waka 
Ba yenekete ibala 
Yavidengo boho. 

6. buhwa te o ndumb' av6 

Ba ka panyand' oba 
Na ibata ja ibala, 
ka bendakwendi. 

VIEMBO 35. 

1. Hangwe Hole a jad' oba 
Yokaka joi jame 
Uhungini mwam6 Hole 
Yangwakide mba dita. 



156 THE BENGA PRIMER. 

Ilina lam na Hole 
Vaka umba mbi jadi 

Hangwe, Mwana, na Ilina ; 
Yokolakidi mbani. 



2. Hangwe yongakidele mba, 

Ovia bobe bwame, 
Uhungini mbi jombaki, 

Ngebe ave y' iyide. 
Ilina ja ti na 'hekwe, 

Tanake mba botano ; 
Hangwe, Mwana, na Ilina, 

Yc-ngakideti mbani. 

3. Hangw' ame vekakide mba, 

Itande jave ja mbya, 
Uhingini lo-ndake mba, 

Ilina ti na jonga, 
Ilin' lam, bengakia, 

Ka nyevid' ulema pa ; 
Hangwe, Mwana, na Ilina, 

Vambakia mb' ibata. 

4. Hangw6, Mwana, na Ilina, 

Av6 AnyambS yaka ; 
Hovakide ehekw' av£,. 
ebumulema 'me. 



THE BIXGA PRIMER. 15T 

Hangwe, Mwana, na Ilina 

Ave Jehova yaka ; 
Diaka Anyambe ame, 

egombe yehepi. 

VIEMBO 36. 

1. Ka udaga 've ya ekekw£. 

Xa 'buinulenia ya hwe ; 

Anyambe mbi ka hand' ekae, 

Mbi ka yongidend' ave. 

2. Xyolo av' e wango pel a 'me, 

E ndi peinbe ame ya heven, 
Mbi ka rnati kapi tep6 
Ya iyongide jave. 

3. Mbi behalakide mwanga, 

Mwa betimia biave 
Xa 'babadi ya makia? 
Mbi ka yongidend' ave. 

4. Umbi ka tamuwe krasi, 

E jadi o Kalvari, 
Mwanudambe, mwambo mwame, 
Mbi ka yongidend' ave. 

5. yongide njuke ave, 

Xa itande jave ta ! 
veguma i ngi tewc 
Mbi ka yongiden' ave. 



158 THE BENGA PRIMER. 

6. Oning' iyongidr ja la, 
Na emi ya kale pe, 
Jisus o 'pangia javfi 
Yongakide mba om6. 

VIEMBO 37. BELOMBO BEHALE. 

1. Lotatai la miba, 

Malic mahalg, 

Be hakandi manga 

Manenfi, na he. 

2. Na mekili tepfi, 

Tombe mehalG, 
Me haki mepuma, 

Me ha be n' ihuk\ 

3. Na behadi bcbe, 

Tombe behale, 
Be tumbwanaki hwfi 
njea ebe. 

4. Behadi bia kenga, 

Ndaga j' itandS, 
Be haki he aim, 
E kwanaka h<5v6n. 

5. Loveve la bana, 

La te la veke 
Sango o betomba, 
Be ha we" 'Nyambg. 



THE BENGA PRIMER. 159 

VIEMBO 38. 

1. Jisus a tumbwanaki mba, 

Na la o buhwa tekabo, 
Na kolo c ka yowude 
Iyongide ja 'hekw' aju. 

2. 'Gotnbe eite. e tombindi, 

Na mbi ndi piele na wahn, 
Nd' a veke mba ngudi twetwe, 
hwi jame i ka vie. 

3. Mbi nangakia o via, 

Jonga i nd' epondoma 7 m6, 
enjel i pepwake mba, 
Sata o enangi 'ame. 

4. Tombekete mba langudwe 

Jom ja tajen ja belombo, 
Be hake mahihi maite, 
Anyambe a ka tati mba. 

5. Nonane tepe o bulu 

Bwa iwedo, bo ka pae, 
Mbi ka yaja o malonga, 
Ka venga joi j' Anyambg. 

6. I ka bumude malonga, 

Na ubulubulu bwamS, 
U ka pumbwane n' upe.yo, 
Ka dia n' AnyambS oba. 



160 THE BENGA PKIMER. 

VIEMBO 39. 

1. Ehekwe" e mamanakw6, 

E yongidi mb' ube, 
Nyangango, mbi duudwendi, 
Pagu, mbi yenindi. 

2. Ehekwe e bangidi mba, 

Na e nyevidi mba, 
ehekwe earn metS, 
Umbi kamakide. 

3. Mbi dii mba via kwanga, 

mahihi maite, 
Ehekw' e vani mba ono, 
Ya lani mba wahu. 

4. Anyambe a yohani mba bwam, 

Mbi kamakidi ma, 
A ka diandi Nguba 'm6, 
Na? o 'mena a me" pa. 

5. mehoni me ka seg£, 

Na 'mena maiango, 
Mbi ka pahiate jonga, 
Na emena oba. 

6. He e ka nuaniandi, 

Joba ja panye pe, 
Ndi Anyambe a ndii mba, 
A ke dii n 1 umba. 



THE BENGA PRIMER. 16] 



VIEMBO 40. 

1. Ho tatakudwS n' AnyambS, 

Uveli na Upangii, 
Ho pand' iwela tekadi, 
Ka tumbude lembo lave\ 

Itimbia. 'Gombe 'am, 'gombe 'am, 
Itumbude o ndabo av6, 
Ka kalia tepe ave 
Ka vengide bobe bwahu. 
'Gombe 'am, 'gombe 'am, 
bobe bo ka tukwg hwe\ 

2. Ho bendakend' ave" o pel6 

Ya bemena na ehekwS, 
Ho to veka ehekw' av6, 
Na bobe bo di yidwSngo. 

3. Ho bendakend' av6 o pel6 

Ya sango earn n' iyidS, 
Upangii pangaka hw6, 

Ho panaka bwam n' AnyambS. 

4. hwi jahu i ka time, 

Babaka hwe, bayokwidi 
Na bana, ba ka tumbude 
Ulwanidengo eka Ve\ 

Bensfa Tr. Pria. I } 



162 THE BENGA PRIME11. 

VIEMBO 41. 

1. Bulu te bw' ivitit' ite 

Na ngebe, bo patwaki he, 
Bwa ndi bwa Mwana Anyambe 
Bo kandakudwe na mboi. 

2. Bulu tebone ndi bwaju 

Bo nangakindi pembe" pwe, 
Ka mwa buka ya bukango, 
Ibata nandi o ya va ; 

3. Na, Ekane e nyolo ame, 

E wake o nyanga babe, 
Nangakani wa ji yani, 
E ndi panga ya emena. 

4. Ka mwa nanga tepe kapi 

Ya ive pwe, ibata va, 
Na, ka haki kakana, 
Iyongide ja Mbwei anyu. 

5. 'Lwanidengo tagulu ame 

jakani 'sango jame, 
W inyi wa yongakide mba, 
Kwanga n' umbi ka pae" pe. 

VIEMBO 42. 
1. Mot' ube, vaka okava, 
W ipikilia ti, 
W ikoba na janga jave, 
Y6jek6 kabo 'kae. 



THE BENGA PRIMER. 163 

2. Mba land' o Jisus ajadi, 

Tombete bobe ti, 
Tombete bobe k' ukodi, 
Mba landi, mba venge. 

3. Mbi ka balamand' o 'ka 'ju, 

Ka memeke bobe, 
Na, Mbi jilindi mot' ube 
Kabo na 'hekw' ave. 

4. Mbi ka bengiand' Upolo, 

A n' iyide ite, 
Ipe a ka yeni mba bwam, 
Benge mbi yongaki. 

5. Ip' a ka yokakii mba 

Ikalia jame, 
Tombe mba wa n' ikalia, 
Mbi ka wi kabo 'me. 

6. Tombe mba la, mbi ka wandi, 

Mba li ka yejia, 
Oninge mbi dikinge mbwi, 
Mbi ka wandi wewe. 

VIEMBO 43. 

1. Nja di ka Jisus y' ivenda, 
Upolo mwahu 'nene, 
A veki nyolo aju mwambo 
Iyonge ja hwe bato 



164 THE BENGA PRIMER. 

Yongakide ; 
behalakide we. 

2. Nja di ka Jisus y' ivenda 

A ka padwete, nwela, 

ngudi naba bon6n6 
Tepe n' ivenda jaju 

A padweni ; 
behalakide we\ 

3. Nja di ka Jisus y' ivenda 

Uyongi mwa behgpi, 
Ba pitakide kabo ma 
A vangwaki tepg hw6 
Mamanaka ; 
Egombe yehepi we. 

4. Nja di ka Jisus y' ivenda, 

Iwa jaju jaka te, 

1 ka yongendi b6h6pi 

Ba ka vahe iyongw6 
yokindi? 
behalakide we. 

VIEMBO 44. 

1. Behepi homaki Jisus, 
Benjel be kwakeni, 
Vanakani korowa 'ju ; 
Batidi mani pa. 



THE BENGA PRIMER. 165 

2. Inyeni ba di panwengo, 

Ba di vanguwengo, 
Homaki Uyongi inwanyu ; 
Batidi mani pa. 

3. Babe wa behalideni 

Betunia biaju, 
Keki ka pakuwi mani ; 
Batidi mani pa. 

4. Dia na 'tomba yehepi, 

Igama t6kadi, 
Vi mani 'bende jehepi ; 
Batidi mani pa. 

5. Ho kwaken' o beko biaju, 

Na benjel na baiam, 
Ho tnmbwakideni viembo ; 
Batidi mani pa. 

VIEMBO 45. 

1. Jisus ma na, Vaka, sasa, 

himbamake pe we, 
Egombe e ndi evuve, 
banga pe ya tomba. 

2. Jisus ma na, Vaka, sasa, 

ndi vewengo 'mena, 
E kenjake p6l' iwedo ; 
Vaka, wawa mete we. 



166 THE BENGA PRIMER. 

3. Emena e ndi egombe, 

E di hwe vewengo pa 
Na ho bendake Anyambe, 
Hangw' ahu a jad' o heven. 

4. Vaka banga o pae pe 

Oba, o 'hiki ya bwe, 
Ome ndo' ivenda mete, 

Na mbya, be ha be n' ihuk\ 

YIEMBO 46. 

1. Hilakete Kraist Utati 

Mwa bato ba Israel, 
Ma nda' ndakie ba ndembe, 
A bokwakandi ba, na ; 

2. Ba vake umba mbi jadi, 

kandakidi bani, 
Kabqjana ja janga te, 
Ndi ja eganda ya heven. 

3. Anyambe ho vanaki ba, 

Ave o jadi na mbya, 

Hwe mete ho ndi ibave, 

Ikwaka tepe ibahu. 

VIEMBO 47. 
1. Jisus veke hwe ibata, 
Ho to nangia via, 
Ho memeki bobe bwahu, 
Av6 to ka yonge hwe. 



THE BENGA PRIMER. 161 

2. Tomb' iwedo i tamwaka 

Uluwanidengo hwe, 
Benjel biave be ndi sata, 
Be ka tatate hwe bwain. 

3. Tonibe bulu dangadanga, 

Hwa kutame ivitit, 
Ave ndi ma a ka yonge, 
pepwakand' ibave. 

4. Oning' iwedo i pange 

Na bulu ka nanga hwe, 
Jisus, mwakide hwe nubwa, 
Batango na bwe ya heven. ' 

YIEMBO 48. 

1. Paia tombe o vee mba 

Bwamu bwa he bwehepi 
Yokak' o 'ka 've ya 'hekwe" 
Ikalia tekadi. 

2. Veke mb' ibata ja 'hekwg 

Na 'bumulema ya hwe 
E ha hakalanakie 

Pangaka mb' uwavS pa. 

3. Na nave diaka n' umba 

'mena n' iwedo ta 
Veke mba bwe o njea 'me, 
Kab' umbi ka pae o heven. 



168 THE BENGA PRIMER. 

VIEMBO 49. 

1. Mwanina, o valindi 

iyaja ja heven, 
Ndo hwa yen' ave ngebe, 

batango na bwe. 

2. Mwanina, nyolo av6 

Ya li ka tongwa he, 
Nd' ilina jave oba, 

1 peaki na Kraist. 

3. Mwanina, o dikindi 

Betunia bia he, 
Beb6di na mahihi, 
Mbembe na ng6b6 pa. 

4. Mwanina, bobe bwave" 

Bo yidwengo na Kraist, 
Na o latindi oba, 

Na baiamu ba heven. 

5. Mwanina,. o diango 

Na Uhungini ta, 
Na nave" o yenindi 
Ivenda 'nene wa. 

6. Mwanina, o vewSngo 

Korowa Ve ya bwe, 
Ho vahakandi tepe" 
Ivenda janga te. 



THE BENGA PRIMER. 169 

VIEMBO 50. 

1. Jehova tumbwanaka mba 

ibaga tekadi, 
Mbi kambango, ndo' na ngudi, 
Hukaka mba na ena. 

Pembe ya 'ba, 
Jakide mba nal' ihuk\ 

2. Dubwaka tongo ya miba 

Ma vatake evele, 
Ngaka ya Vindi, na vea, 
Be tumbwanake mba ta : 

Uvengidi 
Diakate nguba ? mS. 

3. Umba mbi ka pite Jadan, 

Yengekide mba janga, 

Iwedo na hel y y inyanga, 

Pakide, mba o Kenan : 

Lembo loyam, 
Mbi ka vete kabo av6. 

VIEMBO 51. 

1. Uloma mw' Uhungini ndi, 
Na, Kekeni na baptaisa 
Betomba bia he biehepi, 
Be ka kamide sango 'yam. 



nO THE BENGA PRIMER. 

2. Pani ka miba tanake 
Ndindo e di hwe o nyolo, 
Noiiane tepe Ilina 

I bongwake bakamidi. 

3. Upangii ho hakandi 
Nyanga ave e vake na hwe, 
Tukaka hwe na makia 

M' Uhungini mwahu Jisus. 

VIEMBO 52. 

1. Ka metodu mi' Uhungini, 
Pakwakani ehekw' ajn, 
Hamanakiden' iyonga 
Na ngudi ya dina jaju. 

2. Tombe njea 'nyu ya 'havu, 
Ya pudungana loboko 

La mahihi n' ivititi, 
Iyejie j' ikamide ; 

3. Keke na Vemba y f AnyambS, 
Yadidengo na ngud' aju, 

A ka vend' ihana twetwe, 
A ka mweti na 'havu ave\ 

4. A didi 'nyeni ndiango 

'duka ya pakwepakwe, 
A ka hoinanaiKr inyeni 
njuke janyu jehepi 



THE BENGA PEIMER. Ill 

5. timbakieni, tombe 
Ndumba ite i yanaka, 
I ka kwand' o pwanja Jisus, 
Na ngudi ya dina jaju. 

YIEMBO 53. 

1. Iyonga ! ijoijambya, 

Mbya o mata mahu, 
Bwanga boyamu bw' ivenge 
Ijahu jehepi. 

2. Ho tongakwendi na bobe, 

Bya o jambe ja hel, 
Ndi ho mwakandi na 'hekw6 
Iyene ja heven. 

3. He tekane e yamake, 

Ukeny' u veveke, 
nduniba ya 'ba yehepi 
E yamanakide. 

VIEMBO 54. 

1. Jisus Kraist, Utati mwahu 

Nala manga, nala he, 
Tataka hwe banabina, 
manga bo. 

2. Jisus Kraist, na jonga javS 

Londake ba 'lina ti, 
Sasa yongakid' ibave, 
manga bo. 



172 THE BENGA PBIMER. 

3. Jisus Kraist, pangak' ukudi, 

Na mekeba tepe da, 
Sasa tataka ibavS, 
manga bo. 

4. Jisus Kraist, tumbwanaka ba, 

Nala manga, nala he, 
babake ba lengake, 
manga bo. 



VIEMBO 55. 

1. Mbi vahakand' o dia 

Pani ka Jisus Kraist, 
Hubiango ulema, 

W itingidi via hwe : 
A lingwaka na moto, 

Tombekete o kras, 
Nda> yakidi baloni, 

Na kenga 'nene pyo. 

2. Mbi vahakand' o dia 

Pani ka Jisus Kraist, 
N' itande j' ikalia 

Hang we a jad' o h6v6n ; 
Oba y ukodi dipa, 

A salinaka ta, 
Tombete bulutema, 

Ikalia ndi mbya. 



THE BENGA PRIMER. 1?3 

VIEMBO 56. 

1. Bato ba 'Nyambe kekeni 

Ka languwa betomba, 
Sango 'yamu ya mbya 'nenS 
Y' Upangii Jisus Kraist ; 

Sango 'yaniu ; 
Valanakani sango. 

2. Ka langwakeni ba yake 

Ivititi via bobe, 
Na Uhungini u pandi, 
U na ngudi yehepi, 

E yongake : 
Pakwakiani sango. 

3. Ka langwakeni menivi, 

Na ba wak6, na Jisus 
A bali baloni babu, 
Ba bangakepe 'lombo. 

A balindi 
Baloni ba malina. 

4. Keket* inyeni tombe he 

Na hel latakate ta, 
Ihimbide j' ipangia 
Ja Uhungini mwahu ; 

bangaki 
Miha ma bato babe. 



174 THE BENGA PBIMER. 

5. bangakeni loboko 
La mahihi manene, 
Kraist a ka dii n' inyeni, 
Jisus a ndi mbwei angu, 

Boho bwaju 
Bo ka dii n' inyeni. 

VIEMBO 57. 

1. Ime ! mohano na keua 
Mwa 'Nyambe u didi 
Yohanengo Ebrahamu, 
Na etaka aju. 

2. Mbi ka diandi Anyambe 
Ave na ya bana 

Bave na ya mbamba jav6, 
I ka jawa mbuhwa, 

3. Ndaga jaju ja itande, 
I te nyanga paka, 
Nala bepedi biehepi, 
Ja yale o ludwe. 

4. Jisus a yadakidendi 
'Kamide ja bavyo, 

ma a bokwaki bana, 
Na, Bajigi ndeka. 

5. Ndaga ja Anyambe ahu, 
Na itande jaju, 

Be mbambae, a vengide 
Bana o mohano. 



THE BENGA PRIMER. 175 

VIEMBO 58. 

1. Pumake hwe na ibata, 
Jakide hwe na ndaga We, 
Iyakide ihumama, 

Ho tatake pakwepakwe, 

2. Ave ndi o jadi bwamu, 
Tukaka hwe bobe bwepi, 
Na makia ma Mwan' avey 
Ndi pumake hwe na jonga. 

VIEMBO 59. 
1. Bapaia ba hekakudwe, 
ka latateni na hw6, 
Jisus a pangakie 
Itata ja hwe bwam ? 
Itimbia. Peyakani, haleluya, 
Bendakeni Upangii, 



XT -.1^1,,,, 



r\QtTO IrciTn 



176 THE BENGA PRIMER. 

4. Ndomi jahu ja ulema, 
ka latateni na hwe, 
Uhungini a titwake 

Manyangadiba pa ? 

5. Bana b' ina, megangano, 
ka latateni na hw6, 

'hiki te ya utambo, 
Ya Jisus e di bwe ? 

6. Paia, jaie, bana b' ina, 
ka latateni na hwS, 
ka latateni na hw6, 

Kenan 'hik' earn ? 

7. Ho ka latate n' inyeni, 
Na ihana ja Anyambe, 
Ipalwanide i ha b6, 

Kenan 'hik' earn. 



THE BENGA PRIMER. 179 

d. Nandi benge mbi pakwake 
pel' Uhungini mwam6, 
Mbi ka tuwudend' ivango 
Ja makia mave maiam. 

VIEMBO 62. 

1. Jisus utandi mwame, 
Mbi kweak' ave ojadi, 
Ikweya ja mekeba 
Me heheke na ngudi, 
Kutaka mb' Uhungini 
Kabo ukudi mwa tomba, 
Tumbwanaka niba tungu, 
Nangaka mba ihuku. 

2. Ihawe 'pakw' i bepg, 
Hanak' ilina jame, 
dikake mba dipa, 
Yadakidete mba we ; 
Mbi pitakid' ave pa, 
Ave ndo' di n' ihana, 
Pugaka molo mwame, 
Na 'dingih' ave earn. 

3. Kraist o nd' ivaha jamS, 
Mbi vahake kab' ave, 
Umwakide ba kwekwe, 
Hanaka ba kahango, 



180 THE BENGA PBIMEB. 

Dina jave i ndi hole, 
Ndi mbi be bwam na 'pnhu, 
Mbi ti kabo na bobe, 
Ndo' ti kabo na mbambae. 

4. Ehekw6 e na nave, 
Yakide bobe bwame, 
Mepwaha me diake, 
Tanak' ulema mwame. 
ndi tongo ya 'niena ; 
Mbi nangake kab' av6, 
Diak' ulema niwamS 
egombe yehepi. 

VIEMBO 63. 

1. Bana ba jadi o tempel, 
Ba tumbwakidi viembo, 
Hosana na Mwana Devid, 

A jadi Jisus Kraist. 
Itimbia. He na oba habakeni 
Itumbude ja Hosana, 
Hosana na Mwana Devid, 
A kamakudwa kras. 

2. Tombe ka hwe ho di bana, 
Ho ka latate o viembo, 
Hosana na Mwana Devid, 

A vakied' o he. 



THE BENGA PEIMER. 181 

3. Tombe he di ti na njuke, 
Ho ka tumbudet' okava, 
Hosana na Mwana Devid, 

A jadi bwe ya he. 

4. hwe ho ka pae ivenda, 
Ho ka tumbudi n' upeyo, 
Hosana na Mwana Devid, 

A jadi bwe ya hgven. 

VIEMBO 64. 

1. Banabina vakani we, 
Joi jehepi latake, 
Viembo Anyambe ajadi, 
Viembo viaka vi' ibendS. 

2. Krisan ipe hwa latepe" 
he te ya bobe 'kane, 
Ndi ho ka latate oba, 
Ipalwanide i hab6. 

VIEMBO 65. 
1. Ho tumbwakide Jisus, 
Joi n' ulema ta, 
Ho tumbwakide Jisus, 
Mbwei ya babe pa ; 
Ilina jaju mete 

I ySnekete mbya, 
yoka moi mahu 

Ma bendakg ma bwam. 



132 THE BENGA PRIMER. 

2. Ho tandakandi Jisus, 

A yakidi o he, 
Ho tandakandi Jisus, 

Ya ngudi na ya hwe ; 
A jombake ma 'yonga, 

A sombiakwe da : 
A yeneke hwe ngebe, 
• Tombe a did'' o heven. 

3. Ho tandakandi Jisus, 

Uvanguwi mwa he, 
Ho tandakandi Jisus, 

Ubali mw' ivitit'. 
'pedi ya mahihi, 

Ho ka pitidi pa, 
A diaki elenge, 

A ka pangi' o hev6n. 

4. Ho tumbwakide Jisus, 

hwe ho jad' o he, 
N' itumbude ja Jisus, 

'gombe yehepi ; 
A ka mermend' oba, 

Ba memeki ma he, 
Na mwa ka vambii ba 

Ibata tep6 va. 



THE BENGA PRIMER. 183 

VIEMBO 66. 

1. Keken' iboko viehepi 

Na sango earn y' Anyambe, 
Hamanakideni kuma 
Y' Uhungini mwanyu. 

2. bangakeni baloni, 
Jehova a ndi ngnd' anyu, 
Nyeui o ka tatwendini ■ 

janga jehepi. 

3. Dikak' ibanyu behepi, 
Mwajo, bana, na bahangw6, 
Opel' itande ja Jisus ; 

Hika 'nyu e nd' oba. 

4. Oninge nyolo i vaha 
njea ipana janyu, 
Yongakide betunia 

Bia Uyongi mwanyu. 

5. Buhwa bo be j^avidengo, 
bahaii ba Anyambe 
Ba ka panyandi ka joba, 

N' ivenda ja oba. 

VIEMBO 67. 
1. Ho ka vana lenf idile 
Upangii ajadi, 
benjel be tunibwakid6 
Ibende ja dina jave ? - 



184 THE BENGA PRIMER. 

2. A weakudw' a weango, 
A ndi Upolo mwa jonga, 
A weango n' ipangfa 
Na Hangwe ta o eka 'ju. 

3. Ibata na Mwan' udambe, 
A bapaki jaki jahu, 
Benjel ba bendaki mani, 
Na bekeha ba na, Em6n. 

VIEMBO 68. 

1. Babamo. Bajopi wa la lin' ove 

Na utumbe o 'na vy£ ? 
Babajo. Ho valindi o ekenda, 

U nd' upango mw' Upolo. 
Behepi. mekodi na metove, 
Ho valindi o mboka 'ju, 
Ho valindi o mboka 'ju, 
ehik' earau pyo. 

2. Babamo. Wa bangeni njea tene, 

ndini ba nyeva pa? 
Babajo. ha yeni mbwei jahu, 

Benjel be pepwaki hwe\ 
Behepi. Utumbwani u ndi Jisus, 

Ho ka tumbwanwSnd' ovone, 
Ho ka tumbwanwend' ovone, 
ehik eamu pyo. 



THE BENGA PRIMER. 

3. Babamo. yombwaka lind' ovong, 

ehik' eamu pyo ? 
Babajo. Korowa 'hu ya ivenda, 

Ho ka pahiand' o heven. 
Behepi. Ho ka peyi n' Uhungini, 
Nala 'gombe yehepi ome, 
Nala 'gombe yehepi ome, 
ehik' eamu pyo. 

4. Babamo. Batamuwi hwa li tep6 

ehik' eamu pyo. 
Babajo. Yakateni, vakateni, 

ka yenudwendi mbya. 
Behepi. Yakateni, vakateni, 
Jisus a vengakidendi, 
Jisus a vengakidendi, 
ehik' eamu pyo. 



185 



VIEMBO 69. 

1. Mbi ndi mwengi na utamuwi, 

Mbi ka venge, mbi ka venge bulu pa. 

himbakidi mbani, mba landi 

tongo ite i vovolakandi. 

Mbi ndi mwengi na utamuwi, 

Mbi ka venge, mbi ka venge bulu pa. 

2. n' ivenda ovone oba, 

Mbi yombwaki, mbi yombwaki 'venda t6 ; 
'hiki tekae ya ivititi 



186 THE BENGA PRIMER. 

Mbi malengandi uki? uyaba. 

Mbi ndi mwengi na utamuwi, 

Mbi ka venge, mbi ka venge bulu pa. 

3. Mbi ka landi o mbok' ovone, 

Jisus, Uvanguwi mwame, a ndi bwe ; 
Xjuke na ngebe, i bgpe ovone, 
Tombete mbembe, tombet' iwedo. 
Mbi ndi mwengi na utamuwi, 
Mbi ka venge, mbi ka venge bulu pa. 

4. Paia, jaie, na bana b' ina, 

Tombe wa valani mbani, mba li kya, 
Na oninge mba vengide nyeni, 
Mbi ka nyangand' o 'gombe yehepi. 
Mbi ndi mwengi na utamuwi, 
Mbi ka venge, mbi ka venge bulu pa. 

5. Mbi ka dike ehiki 'kolo, 

Mbi valindi, mbi valind' o wahu h6v6n. 

Mbi ka duandi upeyo oba, 

pwanja 'Xyambe n' Uyongi mwam6. 

Mbi ndi mwengi na utamuwi, 

Mbi ya yaja, mbi ka yaja wahu hev6n. 

VIEMBO 70. 
1. Ka pakwakii sango ame 
betomba bia he biepi, 
A. ka kamide a nyange, 
Ka mend' a kamid' a yonge. 



THE BEXGA PRIMER. 187 

2. Mbi ka levidet' inyeni, 

N s inyi wa suli sango am£, 
Na nyanga 'me e di hango, 
Na nyanga 'nyu e ka haie. 

3. Ka yongakeni bebgdi, 
Ka vengekideni devil, 
bangakeni elombo, 
Tombe Ju ba kilaka mba. 

4. Yokwakideni betomba, 
Mbi, n' inyen' egombe yepi, 
Ngudi yepi e nd' eame, 
Kwanga na he ka hukig. 

5. A kalakindi nonane, 

Na bwe 'nene na panyaka : 
Ba masei ba kalaki 
Opela 'hekwe y' Anyambe\ 



VIEMBO 71. 

1. Bandembe yokolakideni Jehova, 
Yokakiateni ndaga 'ju ya 'hekwe, 
Yahaka pwanja 'ju n' ulema mwehepi, 
Pundaka ivaha, vakan' o duindi. 
Itbibia. Yokolakideni Kraist a di vango na bana; 
Mwan'-ame veke mba ebumulem' ave. 



188 THE BENGA PRIMEK. 

2. Memeke ipule jehepi na ngebe, 
Uwaka iyide o pele ya Jisus, 
A taki inakia ivango ja babe, 
Na mwa ndi temengo inanga j* inyeni. 

VIEMBO 72. 

1. Mbi ndi mwengi o he, 

Wahu ndi heven. 
Ono ndi 'baga pa, 

Wahu ndi heven. 
Janga na ngebe" ta, 
Be lwanakidi mba, 
ehiki tekae ; 

Wahu ndi h6v6n. 

2. Tomb' ukudi mwa pa ; 

Wahu ndi heven. 
Tungu ame e be bo ; 

Wahu ndi heven. 
Tombet' upupe ta, 
U ka mayandi kya, 
Mbi ka padwendi bwam ; 

Wahu ndi hSvgn. 

3. Piele n' Uyongi de ;- 

Wahu ndi heven,- 
Mbi ka y6nudwi mbya : 
Wahu ndi h£ven. 



THE BENGA PRIMER. 189 

Ovon' o na baiam, 
Ba panwengo na Kraist ; 
Mbi ka panel' oba kya ; 
Wahu ndi heven. 

VIEMBO 73. 

1. Jisus, Ulmngini, yeneke mba ngeb6, 
Yokaka mba urobi yake ave ojadi, 
Mbi ndi na ebumulema ebe rnetS, 

E ndi ti na bobe o pele jehepi. 

2. Mba yale o panga ya bwamu na 'pnhu, 
Sasa tukaka mba na makia mave ; 
Jisus, Uhungini, yeneke mba ng6b6, 
Yokaka mba umbi yake ave ojadi. 

3. Njange o mepuma mbi na bobe boite, 
Na mbi bembindi yavidengo na nave, 
Oninge mbi yejeke o ha njea Ve, 
Bobe boite bo ndi ebumulema 'me. 

4. Nja ka hane mba ? Nja ka veye mba jonga, 
Oninge o veye mba ihana jave ? 

Jisus, Uhungini, yeneke mba ngebe, 
Yokaka mba umbi yake ave ojadi. 

5. Tombete mba yale o dika ipule, 
Ndi o ka yalete o ha mba botano 
Na makia mave, ma hovakiedi 
Ave o wakidi o pele ya babe. 



190 THE BENGA PRIMEB. 

6. Ave o tandakidi na wa nonan6, 

Wa vaye na umba na mbi vengern6k6. 
Jisus, Uyongi, o ka yene mba ngebe, 
Yongake mba umbi yakg ave ojadi. 

VIEMBO 74. 

1. diake n' Anyambe 

Epakwe kab' umba : 
hakepe ugano, 
Ikalia jaju. 

2. tubake o nan6 

Dina ja Jehova : 
Yongakide iyaja, 
Itata jaju bwam. 

3. Hekakide bahangwe : 

weake moto : 
diake n' ihonde : 
ibake tepe. 

4. velakie moto : 

Na o tanginake : 
Ekabe ndi bia 'Nyambe" 
Be lekanakidi. 

VIEMBO 75. 
1. Banabina, okani we 
Na joi na melema ta, 
Ho tumbwakide Anyambe 
Viembo via madikanido. 



THE BENGA PRIMER. 191 

2. Tombe ho latepg o he, 
na uheke 'yamu wa, 
Ovone, mbembe, ngebe" pa, 
Ho ka latanii na mbya. 

VIEMBO 76. 

1. yonyakeni bana, 

Mbwei anyu a ndi Kraist, 
yonyakeni bana, 

Mbwei anyu a ndi Kraist. 
A ka yadidend' inyeni, 
A ka tati tepe inyeni, 

Tombete na? ihuk ? . 
Itimbia. Mbi peyake mete, nana 

Mbi nd' o ndumba ya AnyambS, 

Mbi ka yani opele J ju, 
A wakid' o Kalvari. 

2. Yanaka, saj' ihale, 

ka bali mbambae, 
Yanaka saj' ihale, 

ka bali mbambae, 
Kabojana Uhungini, 
A ndi utumbwani mwanyu, 

Na balindi o kras. 

3. 'duka e ka maie, 

boho bwaju de, 
'duka e ka maie, 
boho bwaju de, 



192 THE BENGA PRIMER. 

Nyeni o ka tumbudfindi 

Lembo la 'gombe yehepi, 

Kenan 'hik' earn. 

VIEMBO 77. 

1. Upangii u pandini, 

He e peyakeni, 
He e vehelekideni 
Upolo mwaju 'yam. 

2. Jisus a pangakiandi, 

He e peyakeni, 
Bato ba tumbwakideni 
Viembo viaju viam. 

3. Bobe bo vuhahepeni, 

Ngeb' e patwake he, 
A pand' o he aim ebe, 
Ka vambi' ibata. 

4. A pangakii mete he, 

Na 'hekwe na mbambag, 
N' ivenda ja bwamu bwaju, 
Na itande jaju. 

VIEMBO 78. 
1. UkiP uhale ono he, 
Vakana ho valindi, 
wahu iyene ja mbya, 
'hiki ya ivenda. 



THE BENGA PEIMEE. 193 

Itimbia. Ivenda, ivenda, 

na iboko twetwa heven, 
Via behepi ivenda. 

2. hwe ho di tongwengo be, 

Ndo heba e ka langwe, 
Ho ka li ka latana Kraist, 
Ka dia na ju ivenda. 

3. Ho ka yeni tepe baiani 

Oba, wahu y' ivenda, 
Ba di na hwe latango ta, 
lembo la ivenda. 

4. Kweakani ovia hel, 

ti n' iboko oba, 
Uhwaka mabe manyu pwo, 

Ka duwa wanyu ivenda. 

VIEMBO 79. 

1. bene dina 'yarn o he, 

1 bepe tepe oba, 

Ka dina i vewengo Kraist 
Uyongi mwahu, Jisus. 
Itimbia. Ho tumbwakid ; Upolo de, 
. Ho vangide ma Jisus, 
bene ndaga 'yam o he, 
Ka dina jaju Jisus. 

BungaTr. Prim. 13 



194 THE BENGA PBIMER. 

2. Yina ? ju e vanganudwi, 

Jisus, ndi, " Kabojana 
A ka yongi bato baju, 
Ovia bobe bwabu." 

3. bene" dina 'pakwa he 

I di vewengo bato, 

Kabo dina ja Jisus pa, 

Ijahu ka yongane. 

4. Ho tandake dinate wa, 

Na o kamide tepe ; 
Yakana o pwanja 'ju heven, 
Ho ka tumbudi Jisus. 

VIEMBO 80. 

1. Jisus Kraist, uhaii mwave 

A ndi na mehio bya, 
Sasa yokak' ikalia ; 
Yongake ma. 

2. Jisus Kraist, o te yowengo 

Ngebe jehepi ja he, 
Ho hahalakidend' ave, 
Yongake ma. 

3. Jisus Kraist, itande jave 

I yenekide ma mb^a, 
Nyevekid' ulema mwaju, 
Yongake ma. 



THE BENGA PEIMER. 195 

4. Jisus Kraist, oning' uhaii 

Umwave mwa la ka wa, 
Opel etunia ave, 
Yongake ma. 

5. Jisus Kraist, upango mwave" 

U hamake, ho ndi da, 
Diak 7 uwaju iwedo, 
Yongake ma. 

YIEMBO 81. 

1. na ehik' earn, 

Yavidengo, 
baiam ba jadi, 

Bwe ka mwehe. 
Ba tumbwakide, na, 
Uyong' u ndi weango, 
Betakeni moi, 

Bendakeni. 

2. Vaka o 'hik' earn, 

Yaka, vaka, 
temek' le na nde ? 

himbake. 
Upeyu n 7 utambo, 
bpbe bo ka maie, 
Ho ka di' n' Anyambe, 

Mbya enene. 



196 THE BENGA PBIMEB. 

3. Miha ma panyakS, 
'hik' earn ; 
Itande ja waka 

Na 'na 'Nyambe. 

Keke o ivenda, 

Pahakia koroa 

E kebake joba, 

Na ivenda. 

VIEMBO 82. 

1. itamua n' Anyambg, 

uleina ueam ; 
njea apangake bwe 
Na la Mwan' Udambe. 

2. Mbia o lave mbi yeni 

boho n' Anyambe ? 
Ijevide ja Jisus na 
Ndaga jaju tepe ? 

3. Mbi yo-ngidendi mavela, 

Ma hwe, ma tombide ! 
Ndi ma dikide mb' ivaha, 
Jahe ka londaka 

4. Timbaka Ilina lam, 

Ulomi mwi yadya ; 
Mbi benaki babe bwani6, 
Bo valakid' ave. 



THE BENGA PRIMER. 197 

5. Ugana mwehepi ueam, 

Mbi madilakendi, 
Hanaka nda mbi vengid' mA, 
Ka ile kab' ave. 

6. Nonane mbi ka tamua, 

N' Anyambe bwam na whe ; 
Nonane bwe e ka pange 
Na la mwan' udambe. 

VIEMBO 83. 

1. Nja di ka Jisus y 5 venda, 

Upolo mwahu' nene 
A veke joV aju mwambo, 
Iyonga ja hwe o bato 

Yongakide ; 
belialakide we. 

2. Nja di ka Jisus y' ivenda ? 

A ka padwe te mwela, 
ngudi na ba bonene ; 
Tepe n ? ivenda jaju ? 

A padwe we ; 
behalakide we. 

3. Nja di ka Jisus y' ivenda, 

Uyonge mwa behepi ; 
Ba pitakide kabo ma, 
A vangwaki tepe wh6 : 

Mamanaka ! 
Egombe yehepi we. 



198 THE BENGA PKIMER. 

4. Nja di ka Jisus y' ivenda, 
Iwedo jaju jaka, 

ka yongete behepi 
Ba ka vahe iyongwe ; 

yokindi ? 
behalakide we. 

VIEMBO 84. 

1. Dina ja Jisus i nd' iam 

mata mwa krisson ! 

1 hwemide ngebe jabu, 

Na vengide janga. 

2. I yongak' ivengi jaju, 

1 vataki njuki ; 

I ndi man' ilina ja nja, 
ikamba yaja. 

3. Hale mbi longakie, — 

Dina i tandake, — 
Ngub' ame, n' Ihawe, kundu ^ 
Ya 'hekw' e ehama'kia. 

4. Jisus ! utati ! na Mbwei ! 

Prafet! Prist! n'Upolo ! 
Upangii ! 'Mena ! Njea I 
Kwak' ibenda jame. 

5. Ebumulema evaha ; 

Ipivia i ta, 
Ndi umba mbi ka yen ? ave, 
Mbi ka bend ave bwam. 



THE BENGA PEIMEB. 199 

6. Kabo umba mbi ka kale 

pel itande jave ; 
Ibeka ja dina jave, 

1 to panga mbi 'wedo. 

VIEMBO 85. 

1. Hilakeni mweng' ubia ! 

A tinakidendi ka Vio : 
A ngite a vengakide ; 

Wa bevi upakwe kakane. 

2. A temeDg' ome n J itande, 

Na makadu ma makia. 
A levakidendi kenga, 
Kenga te o ndoba jaju ! 

3. Nd' a te mboi ahu mete ? 

E eahu evahake ; 
Ma nd' i mbwe ja bato babe, 

Batang' ibata y' iveu. 

4. Umwaka bendaki mani ; 

Pumakeni ndoba dyadiu, 
Ndoba tekadi ndi bobe, 

Ngakidi mwengi mwa oba. 

5. Ngakide ma bang' abina ; 

A valinge a timbepe ; 
Ngakideni mani pani, 
banga wa yenyani. 



200 THE BENGA PKIMEB. 

VIEMBO 86. 

1. Bana bina wha la tepe, 

Uheke mwa kenan ; 
Ho ka latina hekwa Kraist ; 
Ipalwanid' ihabe 

Ivend', ivend' Haliluya ! 
O'gombe yehepi. 

2. Jisus A pangakiandi, 

U 'heke mwa kenan ; 
Ivend', ivend' Haliluya, 
O'gombe yehepi. 

Bendakeni bendakeni 
Ogombe yehepi. 

DOXOLOGIES. 
c. M. 
Bendake Hangwe uveli, 

Na Mwana nyongi, 
N' Ilin' lam nyevidi ; 
Bendake behepi. 
C. M. 
Hangwe ndi uveli mwahu, 

Mwana ndi uyongi, 
Uyevidi ndi Ilina, 
Bendake bani ta. 
L. M. 
Bendake Anyambe ohe ; 

bwamu bwaju bwehepi, 
Bendake tepe ma oba, 

Hangwe Mwana n' Ilin' lam 



